Adaptacje osobowości a bioenergetyka (AT i Alexander Lowen)

W jaki sposób poszczególne adaptacje osobowości manifestują się w ciele? Ciekawą perspektywę daje połączenie koncepcji adaptacji osobowości z bioenergetyką Alexandra Lowena, który koncentrował się na pracy z ciałem. Zdaniem Lowena „zdrowie przejawia się we wdzięku ruchów oraz w miękkości i cieple ciała”. Wyróżnił on 5 typów, z których każdy posiada charakterystyczny dla niego wzór obrony na psychologicznym i mięśniowym poziomie.  Typy te odpowiadają poszczególnym adaptacjom, przy czym dwie adaptacje (obsesyjno-kompulsywna i paranoidalna) u Lowena stanowią jeden typ. Krótkie podsumowanie charakterystyki adaptacji osobowości z uwzględnieniem opisów Lowena zawarli w swojej książce „Personality adaptations” Vann Joines i Ian Stewart. Dzisiejszy wpis jest połączeniem tego podsumowania z nieco szerszymi opisami typów Lowena zawartymi w antologii „Ciało i charakter. Diagnozy i strategie w psychoterapii somatyczno-charakterologicznej.

(więcej…)

AT a „Wielka Piątka”

Czy występują korelacje między konstruktami AT a Wielką Piątką? Zdaniem rumuńskich analityków transakcyjnych można tak założyć, jednak konieczne są dalsze badania. Postanowili oni sprawdzić czy drivery i stany Ja są skorelowane z cechami osobowości określonymi w tzw. Wielkiej Piątce: sumiennością, ugodowością, otwartością na doświadczenie, ekstrawersją i neurotycznością (której przeciwieństwem jest stałość emocjonalna) oraz w jaki sposób, tj. czy wzrost jednego wskaźnika powoduje wzrost drugiego (korelacja dodatnia) czy też spadek (korelacja ujemna).

Powyższa grafika przedstawia wstępne wnioski, jednak badania realizowano na małych grupach badawczych (każdorazowo ok. 40 osób), stąd nawet zdaniem autorów wyniki stanowią jedynie sugestie wymagające dalszej analizy. Zauważono następujące korelacje:

  • driver Bądź silny ze stałością emocjonalna (korelacja dodatnia: im większy wskaźnik dotyczący drivera tym większe natężenie stałości emocjonalnej);
  • driver Bądź doskonały ze stałością emocjonalna (korelacja dodatnia: im większy wskaźnik dotyczący drivera tym większe natężenie stałości emocjonalnej);
  • driver Staraj się z ugodowością (korelacja ujemna: im większy wskaźnik dotyczący drivera tym mniejsze natężenie ugodowości);
  • driver Sprawiaj przyjemność z ugodowością (korelacja dodatnia: im większy wskaźnik dotyczący drivera tym mniejsze natężenie ugodowości);
  • driver Spiesz się z ugodowością (korelacja ujemna: im większy wskaźnik dotyczący drivera tym mniejsze natężenie ugodowości);
    oraz
  • stan Ja-Rodzic Normatywny z ugodowością (korelacja ujemna: im większy wskaźnik dotyczący stanu Ja tym mniejsze natężenie ugodowości);
  • stan Ja-Dziecko Przystosowane z sumiennością (korelacja dodatnia: im większy wskaźnik dotyczący stanu Ja tym większe natężenie sumienności) oraz ze stałością emocjonalna (korelacja ujemna: im większy wskaźnik dotyczący stanu Ja tym mniejsze natężenie stałości emocjonalnej);
  • stan Ja-Dziecko Wolne z ugodowością (korelacja ujemna: im większy wskaźnik dotyczący stanu Ja tym mniejsze natężenie ugodowości) oraz z ekstrawersją (korelacja dodatnia: im większy wskaźnik dotyczący stanu Ja tym większe natężenie ekstrawersji).

Co ciekawe w przeprowadzonych badaniach żadna z cech Wielkiej Piątki nie była skorelowana ze stanem Ja-Dorosły oraz Ja-Rodzic Opiekuńczy.

Szczegółowe wyniki prezentują poniższe tabele zaczerpnięte z artykułów wskazanych w bibliografii:

tabela 1
Źródło: Ciucur, D.; Pîrvut, A. (2012). The “Big Five” Personality Factors and the working styles. Procedia – Social and Behavioral Sciences 33 (2012) 662 – 666.

tabela 2
Źródło: Ciucur, D. (2013). The Ego States and the “Big Five” Personality Factors. Procedia – Social and Behavioral Sciences 78 (2013) 581 – 585.

Przyznam szczerze, że spodziewałam się większej ilości korelacji 🙂

Bibliografia:
Ciucur, D. (2013). The Ego States and the “Big Five” Personality Factors. Procedia – Social and Behavioral Sciences 78 (2013) 581 – 585.
Ciucur, D.; Pîrvut, A. (2012). The “Big Five” Personality Factors and the working styles. Procedia – Social and Behavioral Sciences 33 (2012) 662 – 666.

Interakcje między driverami

Mamy często tendencję do uważania, że to nasz punkt widzenia jest właściwy, a inni są w błędzie. Oczekujemy zatem, że inne osoby dopasują się do nas i „poprawią” swoje zachowanie. Podobnie jest z driverami – mamy skłonność uważać, że cechy związane z naszym driverem są dobre, a inni są:
– niedbali i lekkomyślni (przez pryzmat „Bądź doskonały”),
– sztywni i mało entuzjastyczni (przez pryzmat „Staraj się”),
– nieuprzejmi i odrzucający (przez pryzmat „Sprawiaj przyjemność”),
– mało dynamiczni i nudni (przez pryzmat „Spiesz się”),
– nieodpowiedzialni i mało stabilni (przez pryzmat „Bądź silny”).
Nie wszyscy oczywiście, głównie ci obdarzeni zestawem cech odmiennych od naszych.

(więcej…)

Lubię swój driver, a Ty?

 

Drivery są wejściem do skryptu. Manifestacja zachowania driverowego rozpoczyna sekwencję, która zmierza do przeżycia uczucia zastępczego. Z tego powodu często myślimy o driverach, jak o czymś złym z czym się zmagamy. W początkowym etapie rozwoju tej koncepcji pojawiały się pomysły, aby przeciwstawiać się driverowi i próbować się go pozbyć. Dzisiaj wiemy już, że nie jest to ani korzystne, ani nawet możliwe. W pracy terapeutycznej drivery pomagają przyjrzeć się naszemu skryptowi i pracować z nim. Na co dzień warto jednak zdawać sobie sprawę z tego, jakie nakładają na nas ograniczenia, ale także z jakimi pozytywnymi kwestiami są związane. Wpis ten poświęcam zasobom związanym z driverem.

Kiedy przygotowywałam opracowanie driverów w oparciu o książkę Mavis Klein (poprzednie wpisy) nie mogłam się oprzeć wrażeniu, że koncentruje się ona na negatywnych kwestiach związanych z driverami, szczególnie w przypadku driverów Staraj się i Sprawiaj przyjemność. Niewiele było w jej opisach dotyczących tych driverów pozytywnych aspektów. Dla niektórych osób wpis o nich mógł być wręcz przytłaczający. Czy rzeczywiście drivery to samo zło? Na szczęście nie. Zwraca na to uwagę m.in. Julie Hay, która używa określenia „style pracy”, aby podkreślić, że na drivery możemy też patrzeć od strony ich przejawów w naszym zachowaniu, a te są zarówno negatywne, jak i pozytywne. Jakie są zatem pozytywne aspekty związane z driverami?

Co doceniamy w „doskonałych”?
Osoby, które cechuje driver „Bądź doskonały” są dokładne, rzetelne i odpowiedzialne. Sprawnie koordynują przebieg prac nad zadaniem, które zostało im powierzone. Są bardzo logiczne i lubią przeanalizować dostępne dane, aby być dobrze przygotowanymi na różne okoliczności. Koncentrują się na osiągnięciu celu. Zwracają przy tym uwagę na estetykę i jakość wykonania, stąd ich wytwory są zwykle przyjemne w odbiorze. Mają względem siebie wysokie oczekiwania odnośnie standardów moralnych oraz standardów wykonywania pracy i utrzymują je nienależnie od opinii innych.

Zasoby: dokładność, logiczne myślenie, zorganizowanie, zorientowane na cel, odpowiedzialność, sumienność.

Jakie cechy podziwiamy w „silnych”?
Osoby, które cechuje driver „Bądź silny” są bardzo stabilne. Dobrze radzą sobie z wykonywaniem zadań pod presją i w stresie. Myślą logicznie mimo niesprzyjających warunków i zachowują spokój. Są postrzegane jako pracowite i niezawodne, potrafią mocno skoncentrować się na pracy. Mają refleksyjną naturę, lubią przemyśleć różne kwestie, dzięki czemu dobrze widzą całość sytuacji. Są uważne na potrzeby innych. Potrafią odnaleźć się w różnych sytuacjach dzięki swojej elastyczności.

Zasoby: samowystarczalność i stabilność, umiejętność zachowania spokoju w trudnych sytuacjach, koncentracja na zadaniach, uważność na potrzeby innych, elastyczność.

Co zachwyca nas w „starających się”?
Osoby, które cechuje driver „Staraj się” mają ogromną energię i entuzjazm. Są zmotywowane i kreatywne, lubią analizować różne dostępne możliwości. Cechuje je spontaniczność, wnoszą dużo swobody i radości. Chętnie angażują się w nowe pomysły i z zapałem zabierają się do pracy. Potrafią też dobrze się przy tym bawić. Odważnie bronią swoich racji, są także skłonne do bronienia słabszych. Mają swoje pasje, którym oddają się z zaangażowaniem, czerpiąc z nich dużo spontanicznej radości.

Zasoby: entuzjazm, kreatywność, umiejętność spontanicznej zabawy, zaangażowanie, umiejętność obrony swoich racji oraz stawania w obronie słabszych.

Za co lubimy „sprawiających przyjemność”?
Osoby, które cechuje driver „Sprawiaj przyjemność” dbają o dobrą atmosferę w swoim otoczeniu. Są zwykle miłymi towarzyszami, których cechuje wrażliwość, współczucie i empatia. Mają dobre maniery i uważają na swoje zachowanie. Zwracają uwagę na emocje innych i dążą do harmonii w relacjach. Troszczą się o potrzebujących i znajdują czas, aby wysłuchać osobę w potrzebie. Zwykle są dobrymi słuchaczami. W relacjach są to ciepłe i uważne osoby, które analizują otoczenie przez pryzmat emocji. Mają rozbudowaną intuicję. Są także hojne i ofiarne względem innych ludzi.

Zasoby: budowanie przyjemnej atmosfery, wrażliwość, intuicja, umiejętność dobrego słuchania, hojność.

Co cenimy u „spieszących się”?
Osoby, które cechuje driver „Spiesz się” są szybkie i aktywne. W krótkim czasie potrafią wykonać wiele zadań. Potrafią pracować pod presją czasu. Szukają także sposobów, aby wykonać zadanie jak najszybciej, co pozwala im optymalizować różne procesy. Chętnie angażują się w ekscytujące zadania. Często doświadczają różnych przygód i są w środku różnych akcji, do których podchodzą entuzjastycznie.

Zasoby: szybkość, umiejętność optymalizacji pracy, wielozadaniowość, przygodowa natura, entuzjazm.

Świadomość naszych obszarów do rozwoju i zasobów pomaga nam jeszcze lepiej pracować nad sobą. Warto jednak pamiętać, że koncentracja tylko na tym, co nam nie wychodzi, jest często źródłem stresu. Ten z kolei uruchamia sekwencję, w której zaczynamy od manifestacji zachowania driverowego, a kończymy na znanej już sobie wypłacie skryptowej. W pracy nad sobą warto zatem złapać równowagę i pamiętać także o zasobach.

Jeśli interesuje Cię jak rozpoznać driver (sterownik) u drugiej osoby zerknij na artykuł: Jak rozpoznać driver w 15 minut?

Jeśli masz ochotę zagłębić się nieco w temat driverów – zerknij na ich szczegółowe opisy:
– Driver: Bądź silny – analiza;
– Driver: Bądź doskonały – analiza;
– Driver: Staraj się – analiza;
– Driver: Sprawiaj przyjemność – analiza.
Opis drivera Spiesz się zamieszczę niebawem.

Bibliografia:
Collignon, G.; Legrand, P.; Parr, J. (2012). Parlez-vous Personality? Process Communication for Coaches. Paris: Kahler Communication Europe.
Hay, J. (2010). Analiza Transakcyjna dla trenerów. Kraków: Grupa Doradczo-Szkoleniowa Transmisja.
Klein, M. (2013). Intimate Relationships: Pain and Joy. Winchester / Washington: Psyche Books.
Stewart, I.; Joines, V. (2016). Analiza Transakcyjna dzisiaj. Poznań: Dom Wydawniczy REBIS.

SUKCES: Jak drivery blokują realizację projektów i satysfakcję z nich?

W jaki sposób driver utrudnia nam osiągnięcie sukcesu i satysfakcji? Na którym etapie realizacji projektu znajdują się blokady i jak z nimi pracować? Wiedza ta jest szczególnie ważna dla terapeutów i coachów pracujących z klientem nad osiągnięciem jego celów.

Zakaz „Niech ci się nie uda” (z ang. „Don’t succeed”) jest jednym z najpowszechniej występujących. Utrudnia on danie sobie przez klienta przyzwolenia na sukces, przez co blokuje skuteczność jego terapii czy coachingu. Zakaz ten przejawia się w różnych formach, stąd warto znać możliwe miejsca blokady, które z kolei są ściśle związane z przejawianymi przekonaniami driverowymi.

Gysa Jaoui w swoim artykule „Etapy sukcesu” (z ang. „Stages for success”) wyróżnia cztery etapy na drodze do sukcesu: projekt, wdrożenie (realizację), sukces i satysfakcję z sukcesu. Przejście przez ten proces uwalnia energię, która następnie jest wykorzystywana do efektywnego rozpoczęcia nowego projektu. Jaoui nazywa to pętlą sukcesu (z ang. „achievement loop”). Blokada energii może wystąpić na każdym z czterech etapów, co jest związane z driverami oraz charakterystycznymi dla nich adaptacjami osobowości. Wpis ten w całości poświęcam wnioskom ww. autorki odnośnie korelacji drivera i blokad w osiąganiu sukcesów i satysfakcji z nich. Oryginalny artykuł z 1988 r. dotyczy zaleceń dla terapeutów. Obejmują one w większości pracę na aktualnej sytuacji i dalszych planach, stąd tam gdzie nie zachodzi konieczność odwołania się do przeszłości i głębszych procesów, zalecenia te mogą być z powodzeniem stosowane także przez coachów w procesie coachingu.

Pętla sukcesu: (1) PROJEKT -> (2) WDROŻENIE -> (3) SUKCES -> (4) SATYSFAKCJA -> (1) NOWY PROJEKT -> (…)

Driver Sprawiaj przyjemność
Powiązana adaptacja: histrioniczna (Entuzjastyczny przesadzający; Feeler)
Etap blokady: (1) PROJEKT

Osoba o tym driverze generalnie ma przyzwolenie na osiągnięcie sukcesu, jednak trudność dotyczy w jej przypadku samego projektu – nie decyduje się ona na realizację własnych projektów, a raczej przyłącza się do projektów innych osób. Do pętli wchodzi zatem od razu na etapie wdrożenia. Sprawianie przyjemności innym jest związane z zablokowaniem wyrażania własnych potrzeb i oczekiwań. Zakaz „Niech ci się nie uda” przyjmuje tutaj formę „Nie miej własnego planu, a zatem nie miej świadomości co rzeczywiście chcesz osiągnąć”. Co więcej, osoba ta stara się zadowolić innych, w tym terapeutę, przez działanie w sposób, jakiego się od niej oczekuje. Pierwsze sukcesy własnych projektów mogą być zatem złudne – ukrytym celem będzie bowiem sprawienie przyjemności terapeucie. Wskazówką będzie występująca nadadaptacja i intensywne poszukiwanie głasków (nagradzania) za ukończenie projektu, a także szybko powracające poczucie braku satysfakcji (uczucie rakietowe), pomimo osiągnięcia pozornego sukcesu.

Interwencja terapeuty obejmuje połączenie wsparcia i konfrontowania. Terapeuta dąży do wsparcia klienta w poradzeniu sobie z frustracją, której doświadcza on ze względu na brak oczekiwanych nagród (głasków) po realizacji cudzego projektu, a jednocześnie wspiera klienta w zdefiniowaniu własnego projektu. Ważniejsza od pracy nad zakazem „Niech ci się nie uda” jest w przypadku tego klienta praca nad zakazem „Nie bądź sobą”, stąd kontrakt powinien dotyczyć rozpoznania przez klienta własnych potrzeb.

Driver Bądź silny
Powiązana adaptacja: schizoidalna (Kreatywny marzyciel; Dreamer)
Etap blokady: (2) WDROŻENIE

Osoba o tym driverze fantazjuje o realizacji projektów, ale nie realizuje ich w rzeczywistości. Może nawet nie wspominać nikomu o swoich planach, a jednak mimo to nieustannie o nich myśleć. Jest to związane z posiadanym przez nią doświadczeniem dyskredytowania jej pomysłów i planów, kpienia z nich czy też traktowania ich niepoważnie. W efekcie osoba ta podejmuje decyzję, aby nie ujawniać swoich projektów oraz aby marzyć o ich realizacji bez podejmowania ryzyka ich rzeczywistego wdrażania. U podłoża leży obawa, że rodzice mogli mieć rację co do tego, że nie jest ona zdolna zrealizować projektu, który dyskredytowali.

Interwencja terapeuty obejmuje uruchomienie Rodzica Opiekuńczego terapeuty oraz skonfrontowanie pomysłu klienta z jego Dorosłym. Na pierwszym etapie niezwykle ważne jest, aby terapeuta z autentycznym entuzjazmem wspierał klienta w wyrażaniu swojego planu, unikając jednocześnie krytyki, także w formie żartów czy ironii. Zapewni to poczucie bezpieczeństwa Dziecku klienta, który będzie mógł z tego stanu Ja ponownie zaangażować pozytywną energię. Początkowo będzie to trudny proces, ponieważ klient będzie miał tendencję do niekonkretnych odpowiedzi, aby obronić swój pomysł przed krytyką. Może też oczekiwać, że terapia i terapeuta magicznie pomogą mu znaleźć energię do działania. Kolejnym etapem jest skonfrontowanie projektu z rzeczywistością poprzez uruchomienie Dorosłego klienta.

Driver Staraj się
Powiązana adaptacja: bierno-agresywna (Żartobliwy opozycjonista; Funster)
Etap blokady: (3) SUKCES

Osoba o tym driverze planuje projekt, określa rozsądny cel, wdraża działanie i bezskutecznie stara się dążyć do osiągnięcia sukcesu – coś staje jej na przeszkodzie. Może też starać się ponad miarę, inwestować ogromną energię i finalnie niemal osiągnąć swój cel, ale nie w pełni. Zdarza się też, że osoba ta realizuje w końcu nieco inny, mniej ambitny cel, przez co czuje się rozczarowana. Jest to związane z wewnętrzną, często nieuświadomioną decyzją, że jej się nie uda. Gysa Jaoui pisze, że często dzieje się tak w wyniku presji ze strony rodziców i jednoczesnego oporu dziecka przed realizacją narzuconych przez nich planów: dziecko stara się, ale nie osiąga celu, co jest wyrazem biernego oporu. Mavis Klein wskazuje jednak, że blokada w osiągnięciu sukcesu jest związana z konfliktem z rodzicem tej samej płci, z którym dziecko walczy, ale tak, aby nie wygrać. Stara się bardzo, ponieważ przegrana oznacza przyznanie rodzicowi racji, nie osiąga jednak celu, ponieważ wygrana oznacza pokonanie rodzica, co rodzi silną obawę o odrzucenie przez niego.

Interwencja terapeuty obejmuje pomoc w uświadomieniu sobie przez klienta, że to on sam i tylko on musi być zainteresowany osiągnięciem sukcesu. Terapeuta powinien unikać kontraktów na zmianę zachowania czy zmianę społeczną. Projekt musi być własnym przedsięwzięciem klienta, a terapeuta nie powinien być stroną zaangażowaną w ten system. Jego rolą jest pomóc klientowi tak, aby dał on sobie przyzwolenie na samodzielne myślenie.

Driver Bądź doskonały
Powiązana adaptacja: obsesyjno-kompulsywna (Odpowiedzialny pracoholik; Thinker)
Etap blokady: (4) SATYSFAKCJA

Osoba o tym driverze nie potrafi celebrować sukcesu. Gdy tylko osiągnie swój cel wyznacza sobie od razu następny, często bardziej ambitny. Zakaz „Niech ci się nie uda” przyjmuje dla tej osoby formę „Stać cię na więcej”. W efekcie osoba ta ma osiągnięcia, które jej nie cieszą i natychmiast przystępuje do realizacji kolejnych, o których myśli w kategoriach wyzwania, dopóki ich nie osiągnie – wówczas stają się one nową podstawą, z której należy osiągać kolejne cele. Managerowie, których cechuje ten driver, często pomijają celebrowanie sukcesu i zwykle nie rezerwują na to czasu. Gdy tylko prowadzony przez nich zespół kończy projekt podsumowują realizację i rozdzielają nowe zadania. Jest to zwykle bardzo demotywujące dla pracowników. Postawa ta jest związana z brakiem entuzjazmu i zachęty ze strony rodziców, którzy choć szczerze interesują się osiągnięciami dziecka, nie wyrażają jednak swojej satysfakcji względem osiągnięć dziecka, a raczej ze swojego stanu Ja-Dziecko dopingują je do kolejnych osiągnieć, dla których poprzeczka ustawiana jest coraz wyżej.

Interwencja terapeuty obejmuje pomoc klientowi tak, aby dał on sobie przyzwolenie na odczuwanie satysfakcji z osiągnieć. W przypadku klienta z tym driverem sprawdza się przedstawienie modelu i wyjaśnienie mechanizmu, ponieważ osoba ta inwestuje dużą ilość energii w myślenie i szukanie logicznych powiązań. Szybko zauważa jak wygląda ten mechanizm w jej przypadku. Pierwszym zadaniem dla niej jest celebrowanie osiągnięć. Tutaj zachodzi ciekawy proces: osoba ta ma naturalną potrzebę realizacji zadań do końca, stąd uzyskanie świadomości, że model obejmuje cztery fazy zmusza ją niejako do podjęcia zadania dokończenia procesu, a to pozwala jej Dziecku skorzystać z tej okazji i faktycznie przeżyć przyjemność.

Problemy z realizacją swoich planów i frustracja z tym związana są częstymi tematami poruszanymi na sesjach terapeutycznych i coachingowych. Jeśli zatem klient ma trudność w osiąganiu swoich celów lub satysfakcją z ich realizacji, warto przyjrzeć się temu jak wygląda mechanizm i na którym etapie pętli sukcesu pojawia się blokada. Zdiagnozowanie adaptacji (drivera) pozwala terapeucie lub coachowi dopasować interwencję do potrzeb klienta.

Jeśli masz ochotę zagłębić się nieco w temat driverów – poznaj ich szczegółowe opisy w oparciu o wnioski Mavis Klein:
– Driver: Bądź silny – analiza;
– Driver: Bądź doskonały – analiza;
– Driver: Staraj się – analiza;
– Driver: Sprawiaj przyjemność – analiza.
Opis drivera Spiesz się zamieszczę niebawem.

Bibliografia:
Jaoui, G. (1988). Stages for Success. Transactional Analysis Journal, Vol 18(3), Jul 1988, 207-210.

Drivery a święta: Jak wybieramy prezenty?

Okres przedświąteczny dla wielu osób wiąże się z wyborem prezentów dla bliskich. Dla niektórych jest to stresujący czas: kończą projekty w pracy, przygotowują się do rozliczenia roku, a do tego mierzą się z organizacją świąt i zakupem prezentów. Pojawiający się stres uruchamia zachowania driverowe. Jak zatem wygląda zakup prezentów pod wpływem drivera? W tej świąteczno-noworocznej atmosferze zapraszam do lektury tekstu pisanego z lekkim przymrużeniem oka.

Każdy z nas znajduje się pod wpływem przynajmniej jednego z pięciu driverów. Codziennie odtwarzamy swój skrypt życiowy (nieświadomy plan na życie) w mniejszej skali – w wielokrotnie powtarzanych sekwencjach w różnych sytuacjach. Drivery mają zarówno pozytywne, jak i negatywne konsekwencje. Im bardziej jesteśmy zestresowani, tym bardziej ujawnia się nasz podstawowy driver i jego negatywne aspekty. Czas przedświątecznych zakupów pozwala zaobserwować następujące reakcje, charakterystyczne dla poszczególnych driverów:

Driver Bądź doskonały

Osoba z tym driverem zwykle traktuje zakup prezentów tak jak inne wyzwania: musi być idealnie. Poświęca dużo czasu na wybór najlepszej opcji: szuka najlepszego pomysłu, porównuje różne produkty. Jeśli nie ma pomysłów, a musi kupić więcej prezentów, może poczuć się przeciążona. Kiedy już po licznych porównaniach wybierze prezent – proces zaczyna się ponownie. Prezent trzeba przecież idealnie zapakować. Może się zdarzyć, że analizy i porównania będzie przeciągać tak bardzo, że nie zdąży zrealizować jakiegoś planu, za co obwini siebie. Zwykle jednak ma już przemyślany wariant awaryjny. Najczęściej wybiera prezenty dopasowane do osoby i okoliczności wręczania. Częściej wybiera prezenty praktyczne, chyba że osoba obdarowana lubi mniej użytkowe przedmioty. Jeśli zauważy, że prezent nie podoba się obdarowanemu, będzie miała tendencję do odczuwania winy lub frustracji, ponieważ w swoim odczuciu zawiodła.

Driver Bądź silny

Osoba z tym driverem zwykle traktuje zakup prezentów jak zło konieczne. Najchętniej poprosiłaby o to kogoś innego. Jeśli już musi kupować sama często jest zagubiona: chciałaby wybrać dobry prezent, ale nie wie, co ktoś chciałby otrzymać. Najchętniej wybiera prezenty praktyczne, a jeśli w danej rodzinie jest na to przyzwolenie – daje pieniądze, aby obdarowany sam kupił to, co uzna za potrzebne. Stara się dobrać prezent do osoby, ale trudno jej emocjonalnie zaangażować się w wybór. Jeśli może, podpytuje bliskich co mogłaby kupić danej osobie. Częściej wybiera prezenty praktyczne i niezobowiązujące: alkohol, książki, płyty lub te przedmioty, o których wie, że dana osoba chciałaby je otrzymać. Jeśli zauważy, że prezent nie podoba się obdarowanemu, będzie miała tendencję do poczucia, że jest nieważna i nie potrafi spełniać potrzeb innych.

Driver Sprawiaj przyjemność

Osoba z tym driverem zwykle chętnie kupuje prezenty. Widzi je jako miłe gesty budujące przyjemną atmosferę. Często dba też o drobiazgi dla dalszych znajomych. Zastanawia się nad tym jaki prezent wybrać, aby komuś się podobał, ale też, aby nie urazić innych osób w danym gronie. Jej prezenty często są przyjemne, jednak nie odnoszą się do rzeczywistych preferencji danej osoby. Mogą to być różnego rodzaju zestawy prezentowe, ładnie opakowane, ale bez osobistego charakteru, np. zestawy słodkości czy też komplet do sushi (dla osoby, która nie jest jego miłośnikiem). Jeśli kupuje rzeczy bardziej osobiste zwykle wybiera je sama, ponieważ zakłada, często mylnie, że wie co podobałoby się obdarowanemu. Jeśli zauważy, że prezent nie podoba się obdarowanemu, będzie miała tendencję do zakłopotania, smutku, ale też odczuwania urazy ze względu na brak wdzięczności obdarowanego.

Driver Staraj się

Osoba z tym driverem zwykle entuzjastycznie angażuje się w wybór prezentów. Stara się wybrać jak najlepszy prezent dla danej osoby. Może jednak być sfrustrowana brakiem czasu, jako że robi równocześnie kilka innych rzeczy, np. stara się także zakończyć zobowiązania zawodowe, wyprawić święta i zaplanować imprezę sylwestrową. Może się zdarzyć, że ze względu na dużą ilość różnych spraw nie uda jej się zamówić tego co planowała. Irytuje się wtedy na zewnętrzne okoliczności, które uniemożliwiły jej kupno dobrego prezentu. Najczęściej wybiera prezenty dopasowane do preferencji obdarowanego, mając cichą nadzieję, że będą lepsze od innych, a przynajmniej lepsze od prezentów osób, z którymi (jawnie lub nie) rywalizuje. Jeśli zauważy, że prezent nie podoba się obdarowanemu, będzie miała tendencję do złości ze względu na doświadczoną porażkę.

Driver Spiesz się

Osoba z tym driverem zwykle entuzjastycznie zabiera się za szukanie prezentów, jednak często już na starcie jest nieco spóźniona, więc robi to pospiesznie i w dużym chaosie. Szybko się nudzi i angażuje w inne sprawy. Może wybrać jakiś prezent, który planuje kupić przy okazji załatwiania innej sprawy, ale nie zdążyć z jego zakupem. Kiedy okaże się, że nie jest już dostępny – spontanicznie wybiera inny. Może się zdarzyć, że ma prezent, ale zapomina o opakowaniu. Kupuje je zatem w biegu, na ostatnią chwilę, może więc nie do końca pasować. Prawdopodobnie spóźni się przez to na spotkanie. Najczęściej planuje wybrać prezent dopasowany do osoby, ale ze względu na chaos organizacyjny często zdarza się, że musi improwizować. Jeśli zauważy, że prezent nie podoba się obdarowanemu poczuje się odrzucona.

Jak żyć?

Jesteśmy i będziemy pod wpływem driverów. Im większy stres nam towarzyszy, tym bardziej manifestuje się nasz dominujący driver i jego negatywne aspekty. Jeśli zatem czujesz, że doświadczasz nieadekwatnie dużo poczucia winy i frustracji (Bądź doskonały), braku ważności i niedopasowania (Bądź silny), złości i zazdrości (Staraj się), zakłopotania i urazy (Sprawiaj przyjemność) lub odrzucenia i osamotnienia (Spiesz się) – spróbuj zatrzymać się na chwilę, zrelaksować i poszukać autentycznych relacji z bliskimi osobami. Święta mogą być ku temu dobrą okazją, jednak zależy to od tego, którą stronę drivera – negatywną czy pozytywną – wykorzystamy.

Powyższe podsumowanie powstało w oparciu o wnioski z książek wskazanych w bibliografii. Oczywiście żaden z autorów nie analizował procesu kupowania prezentów, jednak na podstawie opisów zachowań związanych z danym driverem można założyć jak taki proces mógłby wyglądać. Przykłady podane w tekście inspirowane są doświadczeniami własnymi i bliskich mi osób 🙂 Jeśli interesuje Cię jak w związku z tym rozpoznać driver (sterownik) u drugiej osoby zerknij na artykuł: Jak rozpoznać driver w 15 minut?

Jeśli masz ochotę zagłębić się nieco w temat driverów – zobacz też ich szczegółowe opisy:
– Driver: Bądź silny – analiza;
– Driver: Bądź doskonały – analiza;
– Driver: Staraj się – analiza;
– Driver: Sprawiaj przyjemność – analiza.
Opis drivera Spiesz się zamieszczę niebawem.

Bibliografia:
Kahler, T. (2008). The Process Therapy ModelLittle Rock: Taibi Kahler Associates, Inc.
Klein, M. (2013). Intimate Relationships: Pain and Joy. Winchester / Washington: Psyche Books

Driver: Staraj się – analiza

Pasjonat ważnych spraw, walczący o swoje zdanie, współczujący potrzebującym. Realizuje wiele projektów jednocześnie, jednak rzadko je kończy i osiąga założone cele. Pod maską agresji w obronie swojego zdania kryje kompleks niższości, do którego się nie przyznaje. Często porównuje się z innymi, w efekcie czego zazdrości im i doświadcza frustracji. Tak najczęściej opisać można osobę z dominującym driverem Staraj się. Co jednak kryje się głębiej?

Mavis Klein, psychoterapeutka i analityk transakcyjny w swoich książkach dokonuje dogłębnej analizy driverów, omawiając je począwszy od przyczyn wczesnodziecięcych, przez cel, przejawy, zasoby i koszty, aż po manifestację w wersji ekstremalnej (patologicznej). Wpis ten w całości poświęcam omówieniu drivera Staraj się w oparciu o jej wnioski.

(więcej…)

Jak rozpoznać driver w 15 min.?

Rozpoznanie driverów u konkretnych osób nastręcza czasem trudności. Jeśli mamy czas poznać kogoś, możemy zaobserwować przejawy drivera w różnych zachowaniach, ujawnianych przekonaniach, a także w stylu narracji. Co jednak zrobić, jeśli nie mieliśmy okazji do obserwacji, a zależy nam na uzyskaniu wiedzy o driverze danej osoby lub grupy osób? Może nam w tym pomóc krótkie ćwiczenie i uważne obserwowanie reakcji na instrukcję oraz zachowania i narracji uczestników w trakcie jego wykonywania.

Julie Hay w podręczniku „Analiza Transakcyjna dla trenerów” zaproponowała ćwiczenie „Słonie i żyrafy”. Można jednak skorzystać z innego ćwiczenia tak, aby do obserwacji zachowań dodać też pełną narrację, przez co uzyskamy dodatkowe źródło informacji.

Ćwiczenie 1: Oryginalne ćwiczenie opisane w książce (str. 149) jest do wykonania w grupie osób. Grupa staje w kole, a jedna osoba pośrodku. Osoba ta obraca się dookoła z zamkniętymi oczami, po czym zatrzymuje się i wskazuje dowolną osobę z koła, nazywając ją słoniem lub żyrafą. Wskazana osoba reaguje adekwatnie, tj. jako słoń zgina rękę przed sobą udając trąbę lub jako żyrafa wyciąga rękę do góry udając długą szyję. Osoby po obu stronach tej, która wykonuje gest także muszą wykonać określone czynności ręką znajdującą się przy osobie wskazanej: opuścić rękę w dół udając nogę żyrafy lub wyciągnąć do góry udając ucho słonia. Ten, kto popełni błąd lub wykonuje ruch najwolniej zamienia się z osobą stającą pośrodku koła.

Ćwiczenie 2: Można użyć dowolnego ćwiczenia uruchamiającego zachowania z Dziecka, które jednocześnie pozwala też na uzyskanie narracji osoby biorącej w nim udział. Wielu terapeutów i coachów korzysta w swojej pracy z kart coachingowych (np. Points of You) lub ilustrowanych (np. DixIT). Można wykorzystać je do pracy z metaforą. Uczestnicy są wówczas proszeni o wybór karty, która najbardziej ich zaciekawiła i opowiedzenie historii o tym, co się na niej dzieje (opowieść – bajka). Jeśli grupa jest otwarta i uczestnicy czują się bezpiecznie w swoim towarzystwie, a treść szkolenia i kontrakt zakłada poruszanie osobistych kwestii, można poprosić o wybranie karty, która obrazuje życie danej osoby (opowieść o mnie). Ćwiczenie to można wykonać także w pracy indywidualnej z klientem, ale część wskaźników behawioralnych będzie wówczas trudna do zaobserwowania.

Jak zachowują się przedstawiciele poszczególnych driverów?

Bądź doskonały

Na etapie instrukcji stara się jak najlepiej zrozumieć zasady, często dopytuje („Jak dokładnie wygląda gest przy robieniu słonia? Czy możesz go powtórzyć?”; „Wybieram tylko jedną kartę, tak?”). Podczas realizacji pilnuje przestrzegania zasad przez innych. Stara się wykonać zadanie jak najlepiej. Często używa wtrąceń („jak już powiedziałem”; „co było już poruszone przez Anię”, itp.) oraz dookreśleń, które nie niosą jednak dodatkowych informacji („można powiedzieć”; „możliwe”; „z pewnością”). W narracji może odnosić się do tego, że coś jest wartościowe – bezwartościowe; ze należy lub nie należy czegoś robić. Stosuje podkreślenia („dokładnie”, „właściwie”), odnosi się do siebie („dla mnie”, „osobiście”) oraz do poczucia winy („to moja wina”). Nie lubi gdy się jej przerywa. Używa gestów takich jak wyliczanie na palcach, pocieranie podbródka, ściskanie dolnej wargi między palcem wskazującym a kciukiem. Kieruje wzrok w górę (w jedną stronę) podczas przerwy w wypowiedzi. Może wtedy także napinać usta. Zdarza się, że chrząka (zwrócenie uwagi na to co mówi). Ekspresja Dziecka wolnego jest mocno zblokowana, stąd zachowania będą raczej spokojne, wyważone, bez dużej spontaniczności i swobodnej zabawy.

Bądź silny

Uważa ćwiczenie za niepoważne i niepraktyczne. Wchodzi w nie, aby nie zwracać na siebie uwagi. Może jednak dawać wyraz swojemu sceptycyzmowi („I teraz będziemy się bawić zamiast się szkolić?”; „Te karty mają niby powiedzieć coś o nas? Myślałem, że to poważne szkolenie, a nie zabawa we wróżenie.”). Czuje ulgę, kiedy ćwiczenie dobiega końca. Często odcina się od emocji i uczuć opowiadając o nich nieco dookoła (np. „To jest straszne” zamiast „Boję się tego”). Używa tez określeń ogólnych, zamiast mówić o sobie (np. „Ludzie zwykle nie lubią takiego zachowania” zamiast „Ja nie lubię”; „Ktoś mógłby uznać to za głupie” zamiast „Uważam, że to głupie”). W narracji odnosi się do siły – słabości; radzenia sobie („nie ma sensu płakać nad rozlanym mlekiem”; „trzeba się wziąć w garść”); wypełniania obowiązków, dziecinności („to niepoważne, nie można się tak dziecinnie zachowywać”). Nie używa gestów. Mimika jest mocno ograniczona, twarz pozostaje bez wyrazu. Ekspresja Dziecka wolnego jest mocno zblokowana, stąd zachowania będą raczej spokojne, wyważone, bez dużej spontaniczności i swobodnej zabawy.

Staraj się

Wchodzi w ćwiczenie z entuzjazmem, jednak szybko stara się coś w nim zmienić, dodać nowe reguły, np. wymyśla inne gesty lub dodaje nowe zwierzęta albo bierze dwie karty. Może też wybrać jedną kartę i starać się wymyślić do niej jak najlepszą opowieść, po czym zaczyna przygadać się innym kartom i zmienia wybraną, albo zmienia wymyśloną opowieść (co trudniej zaobserwować, ale zdarza się, że sam o tym powie). Często używa zwrotów pytających („co?”; „nie mogę?”; „hę?”), różnych form „starać się” („próbuję Ci właśnie powiedzieć, że…”; „staram się wyjaśnić….”). Sensem wypowiedzi jest to, że postara się coś zrobić, zamiast rzeczywiście to zrobić. W narracji odnosi się do sukcesu i porażki, szczęścia i nieszczęścia, porównuje się do innych („nie jestem tak dobry, jak on”). Używa sarkazmu. Zadaje więcej niż jedno pytanie na raz. Mowa ciała wskazuje na staranie się: marszczy czoło (stara się zrozumieć); trzyma rękę blisko oka (stara się zobaczyć) lub ucha (stara się usłyszeć), może mieć zaciśnięte pięści. Twarz często wyraża zainteresowanie, irytację, obawę. Kładzie łokcie na kolanach, opiera głowę (podbródek) na dłoni.

Sprawiaj przyjemność

Chce wykonać ćwiczenia jak najlepiej i nie przeszkadzać innym. Zwraca uwagę na niezadowolenie innych, stara się nie zajmować zbyt wiele czasu swoją wypowiedzią. W narracji operuje konstrukcją „pozytywny przekaz – negatywny przekaz”, np. „świetne ćwiczenie, ale nie wiem czy uda mi się wykorzystać je w swojej pracy”; „bardzo mi się podoba ta forma pracy, ale chyba tracimy na nią zbyt dużo czasu”. Często używa pytających form: „dobrze?”; „zgadasz się?”, „tak?” i pytającego tonu głosu. Unika odpowiedzialności, w opowieści często przypisuje ją komuś innemu. Gestykulując najczęściej kiwa głową potakując, uśmiecha się w sztywny sposób (napięty uśmiech), prezentuje otwarte dłonie, może przeczesywać lub poklepywać włosy. Spogląda na rozmówcę z twarzą pochyloną ku dołowi, unosi brwi. Może to prowadzić do wytworzenia się poziomych zmarszczek na czole.

Spiesz się

Zaczyna ćwiczenie jeszcze przed wysłuchaniem instrukcji do końca, jest niecierpliwy, popędza innych. W narracji często odwołuje się do ruchu i pośpiechu („no dalej, lecimy”; „ruszajmy”; „czas nam ucieka”), ale także do zmęczenia i zirytowania („to bez sensu”). Mówi „ja”, ale unika mówienia „my”. Mówi szybko, przerywa innym, nawołuje do czegoś. Gestami podkreśla upływ czasu i zniecierpliwienie: tupie, stuka palcami, macha nogą, wierci się, często zerka na zegarek. Często i szybko zmienia kierunek patrzenia.

Podsumowanie

Identyfikując driver trzeba znaleźć kilka spójnych wskaźników. Każdy z omówionych sygnałów, wyrwany z kontekstu, może być zaprezentowany przez dowolną osobę, niezależnie od jej dominującego drivera. Może się też zdarzyć, że osoby o danym driverze w określonych okolicznościach nie będą zachowywać się typowo, np. osoba z driverem Bądź silny, która pracuje nad sobą i znajduje się w zaufanym gronie może mówić o uczuciach wprost i chętnie wchodzić w ćwiczenia rozwojowe. Zaprezentowane ćwiczenia pozwalają wyciągnąć wstępne, ostrożne wnioski, które wymagają jednak dalszego potwierdzenia.

Jeśli masz ochotę zagłębić się nieco w temat driverów – zerknij na ich szczegółowe opisy:
– Driver: Bądź silny – analiza;
– Driver: Bądź doskonały – analiza;
– Driver: Staraj się – analiza;
– Driver: Sprawiaj przyjemność – analiza.
Opis drivera Spiesz się zamieszczę niebawem.

Zerknij też czego możesz dowiedzieć się o modelu strukturalnym w oparciu o driver: Stany Ja a drivery – model strukturalny.

Bibliografia:
Hay, J. (2010). Analiza Transakcyjna dla trenerów. Kraków: Grupa Doradczo-Szkoleniowa Transmisja.
Klein, M. (2013). Intimate Relationships: Pain and Joy. Winchester / Washington: Psyche Books
Stewart, I.; Joines, V. (2016). Analiza Transakcyjna dzisiaj. Poznań: Dom Wydawniczy REBIS.