AT a „Wielka Piątka”

Czy występują korelacje między konstruktami AT a Wielką Piątką? Zdaniem rumuńskich analityków transakcyjnych można tak założyć, jednak konieczne są dalsze badania. Postanowili oni sprawdzić czy drivery i stany Ja są skorelowane z cechami osobowości określonymi w tzw. Wielkiej Piątce: sumiennością, ugodowością, otwartością na doświadczenie, ekstrawersją i neurotycznością (której przeciwieństwem jest stałość emocjonalna) oraz w jaki sposób, tj. czy wzrost jednego wskaźnika powoduje wzrost drugiego (korelacja dodatnia) czy też spadek (korelacja ujemna).

Powyższa grafika przedstawia wstępne wnioski, jednak badania realizowano na małych grupach badawczych (każdorazowo ok. 40 osób), stąd nawet zdaniem autorów wyniki stanowią jedynie sugestie wymagające dalszej analizy. Zauważono następujące korelacje:

  • driver Bądź silny ze stałością emocjonalna (korelacja dodatnia: im większy wskaźnik dotyczący drivera tym większe natężenie stałości emocjonalnej);
  • driver Bądź doskonały ze stałością emocjonalna (korelacja dodatnia: im większy wskaźnik dotyczący drivera tym większe natężenie stałości emocjonalnej);
  • driver Staraj się z ugodowością (korelacja ujemna: im większy wskaźnik dotyczący drivera tym mniejsze natężenie ugodowości);
  • driver Sprawiaj przyjemność z ugodowością (korelacja dodatnia: im większy wskaźnik dotyczący drivera tym mniejsze natężenie ugodowości);
  • driver Spiesz się z ugodowością (korelacja ujemna: im większy wskaźnik dotyczący drivera tym mniejsze natężenie ugodowości);
    oraz
  • stan Ja-Rodzic Normatywny z ugodowością (korelacja ujemna: im większy wskaźnik dotyczący stanu Ja tym mniejsze natężenie ugodowości);
  • stan Ja-Dziecko Przystosowane z sumiennością (korelacja dodatnia: im większy wskaźnik dotyczący stanu Ja tym większe natężenie sumienności) oraz ze stałością emocjonalna (korelacja ujemna: im większy wskaźnik dotyczący stanu Ja tym mniejsze natężenie stałości emocjonalnej);
  • stan Ja-Dziecko Wolne z ugodowością (korelacja ujemna: im większy wskaźnik dotyczący stanu Ja tym mniejsze natężenie ugodowości) oraz z ekstrawersją (korelacja dodatnia: im większy wskaźnik dotyczący stanu Ja tym większe natężenie ekstrawersji).

Co ciekawe w przeprowadzonych badaniach żadna z cech Wielkiej Piątki nie była skorelowana ze stanem Ja-Dorosły oraz Ja-Rodzic Opiekuńczy.

Szczegółowe wyniki prezentują poniższe tabele zaczerpnięte z artykułów wskazanych w bibliografii:

tabela 1
Źródło: Ciucur, D.; Pîrvut, A. (2012). The “Big Five” Personality Factors and the working styles. Procedia – Social and Behavioral Sciences 33 (2012) 662 – 666.

tabela 2
Źródło: Ciucur, D. (2013). The Ego States and the “Big Five” Personality Factors. Procedia – Social and Behavioral Sciences 78 (2013) 581 – 585.

Przyznam szczerze, że spodziewałam się większej ilości korelacji 🙂

Bibliografia:
Ciucur, D. (2013). The Ego States and the “Big Five” Personality Factors. Procedia – Social and Behavioral Sciences 78 (2013) 581 – 585.
Ciucur, D.; Pîrvut, A. (2012). The “Big Five” Personality Factors and the working styles. Procedia – Social and Behavioral Sciences 33 (2012) 662 – 666.

Lubię swój driver, a Ty?

 

Drivery są wejściem do skryptu. Manifestacja zachowania driverowego rozpoczyna sekwencję, która zmierza do przeżycia uczucia zastępczego. Z tego powodu często myślimy o driverach, jak o czymś złym z czym się zmagamy. W początkowym etapie rozwoju tej koncepcji pojawiały się pomysły, aby przeciwstawiać się driverowi i próbować się go pozbyć. Dzisiaj wiemy już, że nie jest to ani korzystne, ani nawet możliwe. W pracy terapeutycznej drivery pomagają przyjrzeć się naszemu skryptowi i pracować z nim. Na co dzień warto jednak zdawać sobie sprawę z tego, jakie nakładają na nas ograniczenia, ale także z jakimi pozytywnymi kwestiami są związane. Wpis ten poświęcam zasobom związanym z driverem.

Kiedy przygotowywałam opracowanie driverów w oparciu o książkę Mavis Klein (poprzednie wpisy) nie mogłam się oprzeć wrażeniu, że koncentruje się ona na negatywnych kwestiach związanych z driverami, szczególnie w przypadku driverów Staraj się i Sprawiaj przyjemność. Niewiele było w jej opisach dotyczących tych driverów pozytywnych aspektów. Dla niektórych osób wpis o nich mógł być wręcz przytłaczający. Czy rzeczywiście drivery to samo zło? Na szczęście nie. Zwraca na to uwagę m.in. Julie Hay, która używa określenia „style pracy”, aby podkreślić, że na drivery możemy też patrzeć od strony ich przejawów w naszym zachowaniu, a te są zarówno negatywne, jak i pozytywne. Jakie są zatem pozytywne aspekty związane z driverami?

Co doceniamy w „doskonałych”?
Osoby, które cechuje driver „Bądź doskonały” są dokładne, rzetelne i odpowiedzialne. Sprawnie koordynują przebieg prac nad zadaniem, które zostało im powierzone. Są bardzo logiczne i lubią przeanalizować dostępne dane, aby być dobrze przygotowanymi na różne okoliczności. Koncentrują się na osiągnięciu celu. Zwracają przy tym uwagę na estetykę i jakość wykonania, stąd ich wytwory są zwykle przyjemne w odbiorze. Mają względem siebie wysokie oczekiwania odnośnie standardów moralnych oraz standardów wykonywania pracy i utrzymują je nienależnie od opinii innych.

Zasoby: dokładność, logiczne myślenie, zorganizowanie, zorientowane na cel, odpowiedzialność, sumienność.

Jakie cechy podziwiamy w „silnych”?
Osoby, które cechuje driver „Bądź silny” są bardzo stabilne. Dobrze radzą sobie z wykonywaniem zadań pod presją i w stresie. Myślą logicznie mimo niesprzyjających warunków i zachowują spokój. Są postrzegane jako pracowite i niezawodne, potrafią mocno skoncentrować się na pracy. Mają refleksyjną naturę, lubią przemyśleć różne kwestie, dzięki czemu dobrze widzą całość sytuacji. Są uważne na potrzeby innych. Potrafią odnaleźć się w różnych sytuacjach dzięki swojej elastyczności.

Zasoby: samowystarczalność i stabilność, umiejętność zachowania spokoju w trudnych sytuacjach, koncentracja na zadaniach, uważność na potrzeby innych, elastyczność.

Co zachwyca nas w „starających się”?
Osoby, które cechuje driver „Staraj się” mają ogromną energię i entuzjazm. Są zmotywowane i kreatywne, lubią analizować różne dostępne możliwości. Cechuje je spontaniczność, wnoszą dużo swobody i radości. Chętnie angażują się w nowe pomysły i z zapałem zabierają się do pracy. Potrafią też dobrze się przy tym bawić. Odważnie bronią swoich racji, są także skłonne do bronienia słabszych. Mają swoje pasje, którym oddają się z zaangażowaniem, czerpiąc z nich dużo spontanicznej radości.

Zasoby: entuzjazm, kreatywność, umiejętność spontanicznej zabawy, zaangażowanie, umiejętność obrony swoich racji oraz stawania w obronie słabszych.

Za co lubimy „sprawiających przyjemność”?
Osoby, które cechuje driver „Sprawiaj przyjemność” dbają o dobrą atmosferę w swoim otoczeniu. Są zwykle miłymi towarzyszami, których cechuje wrażliwość, współczucie i empatia. Mają dobre maniery i uważają na swoje zachowanie. Zwracają uwagę na emocje innych i dążą do harmonii w relacjach. Troszczą się o potrzebujących i znajdują czas, aby wysłuchać osobę w potrzebie. Zwykle są dobrymi słuchaczami. W relacjach są to ciepłe i uważne osoby, które analizują otoczenie przez pryzmat emocji. Mają rozbudowaną intuicję. Są także hojne i ofiarne względem innych ludzi.

Zasoby: budowanie przyjemnej atmosfery, wrażliwość, intuicja, umiejętność dobrego słuchania, hojność.

Co cenimy u „spieszących się”?
Osoby, które cechuje driver „Spiesz się” są szybkie i aktywne. W krótkim czasie potrafią wykonać wiele zadań. Potrafią pracować pod presją czasu. Szukają także sposobów, aby wykonać zadanie jak najszybciej, co pozwala im optymalizować różne procesy. Chętnie angażują się w ekscytujące zadania. Często doświadczają różnych przygód i są w środku różnych akcji, do których podchodzą entuzjastycznie.

Zasoby: szybkość, umiejętność optymalizacji pracy, wielozadaniowość, przygodowa natura, entuzjazm.

Świadomość naszych obszarów do rozwoju i zasobów pomaga nam jeszcze lepiej pracować nad sobą. Warto jednak pamiętać, że koncentracja tylko na tym, co nam nie wychodzi, jest często źródłem stresu. Ten z kolei uruchamia sekwencję, w której zaczynamy od manifestacji zachowania driverowego, a kończymy na znanej już sobie wypłacie skryptowej. W pracy nad sobą warto zatem złapać równowagę i pamiętać także o zasobach.

Jeśli interesuje Cię jak rozpoznać driver (sterownik) u drugiej osoby zerknij na artykuł: Jak rozpoznać driver w 15 minut?

Jeśli masz ochotę zagłębić się nieco w temat driverów – zerknij na ich szczegółowe opisy:
– Driver: Bądź silny – analiza;
– Driver: Bądź doskonały – analiza;
– Driver: Staraj się – analiza;
– Driver: Sprawiaj przyjemność – analiza.
Opis drivera Spiesz się zamieszczę niebawem.

Bibliografia:
Collignon, G.; Legrand, P.; Parr, J. (2012). Parlez-vous Personality? Process Communication for Coaches. Paris: Kahler Communication Europe.
Hay, J. (2010). Analiza Transakcyjna dla trenerów. Kraków: Grupa Doradczo-Szkoleniowa Transmisja.
Klein, M. (2013). Intimate Relationships: Pain and Joy. Winchester / Washington: Psyche Books.
Stewart, I.; Joines, V. (2016). Analiza Transakcyjna dzisiaj. Poznań: Dom Wydawniczy REBIS.

Drivery a święta: Jak wybieramy prezenty?

Okres przedświąteczny dla wielu osób wiąże się z wyborem prezentów dla bliskich. Dla niektórych jest to stresujący czas: kończą projekty w pracy, przygotowują się do rozliczenia roku, a do tego mierzą się z organizacją świąt i zakupem prezentów. Pojawiający się stres uruchamia zachowania driverowe. Jak zatem wygląda zakup prezentów pod wpływem drivera? W tej świąteczno-noworocznej atmosferze zapraszam do lektury tekstu pisanego z lekkim przymrużeniem oka.

Każdy z nas znajduje się pod wpływem przynajmniej jednego z pięciu driverów. Codziennie odtwarzamy swój skrypt życiowy (nieświadomy plan na życie) w mniejszej skali – w wielokrotnie powtarzanych sekwencjach w różnych sytuacjach. Drivery mają zarówno pozytywne, jak i negatywne konsekwencje. Im bardziej jesteśmy zestresowani, tym bardziej ujawnia się nasz podstawowy driver i jego negatywne aspekty. Czas przedświątecznych zakupów pozwala zaobserwować następujące reakcje, charakterystyczne dla poszczególnych driverów:

Driver Bądź doskonały

Osoba z tym driverem zwykle traktuje zakup prezentów tak jak inne wyzwania: musi być idealnie. Poświęca dużo czasu na wybór najlepszej opcji: szuka najlepszego pomysłu, porównuje różne produkty. Jeśli nie ma pomysłów, a musi kupić więcej prezentów, może poczuć się przeciążona. Kiedy już po licznych porównaniach wybierze prezent – proces zaczyna się ponownie. Prezent trzeba przecież idealnie zapakować. Może się zdarzyć, że analizy i porównania będzie przeciągać tak bardzo, że nie zdąży zrealizować jakiegoś planu, za co obwini siebie. Zwykle jednak ma już przemyślany wariant awaryjny. Najczęściej wybiera prezenty dopasowane do osoby i okoliczności wręczania. Częściej wybiera prezenty praktyczne, chyba że osoba obdarowana lubi mniej użytkowe przedmioty. Jeśli zauważy, że prezent nie podoba się obdarowanemu, będzie miała tendencję do odczuwania winy lub frustracji, ponieważ w swoim odczuciu zawiodła.

Driver Bądź silny

Osoba z tym driverem zwykle traktuje zakup prezentów jak zło konieczne. Najchętniej poprosiłaby o to kogoś innego. Jeśli już musi kupować sama często jest zagubiona: chciałaby wybrać dobry prezent, ale nie wie, co ktoś chciałby otrzymać. Najchętniej wybiera prezenty praktyczne, a jeśli w danej rodzinie jest na to przyzwolenie – daje pieniądze, aby obdarowany sam kupił to, co uzna za potrzebne. Stara się dobrać prezent do osoby, ale trudno jej emocjonalnie zaangażować się w wybór. Jeśli może, podpytuje bliskich co mogłaby kupić danej osobie. Częściej wybiera prezenty praktyczne i niezobowiązujące: alkohol, książki, płyty lub te przedmioty, o których wie, że dana osoba chciałaby je otrzymać. Jeśli zauważy, że prezent nie podoba się obdarowanemu, będzie miała tendencję do poczucia, że jest nieważna i nie potrafi spełniać potrzeb innych.

Driver Sprawiaj przyjemność

Osoba z tym driverem zwykle chętnie kupuje prezenty. Widzi je jako miłe gesty budujące przyjemną atmosferę. Często dba też o drobiazgi dla dalszych znajomych. Zastanawia się nad tym jaki prezent wybrać, aby komuś się podobał, ale też, aby nie urazić innych osób w danym gronie. Jej prezenty często są przyjemne, jednak nie odnoszą się do rzeczywistych preferencji danej osoby. Mogą to być różnego rodzaju zestawy prezentowe, ładnie opakowane, ale bez osobistego charakteru, np. zestawy słodkości czy też komplet do sushi (dla osoby, która nie jest jego miłośnikiem). Jeśli kupuje rzeczy bardziej osobiste zwykle wybiera je sama, ponieważ zakłada, często mylnie, że wie co podobałoby się obdarowanemu. Jeśli zauważy, że prezent nie podoba się obdarowanemu, będzie miała tendencję do zakłopotania, smutku, ale też odczuwania urazy ze względu na brak wdzięczności obdarowanego.

Driver Staraj się

Osoba z tym driverem zwykle entuzjastycznie angażuje się w wybór prezentów. Stara się wybrać jak najlepszy prezent dla danej osoby. Może jednak być sfrustrowana brakiem czasu, jako że robi równocześnie kilka innych rzeczy, np. stara się także zakończyć zobowiązania zawodowe, wyprawić święta i zaplanować imprezę sylwestrową. Może się zdarzyć, że ze względu na dużą ilość różnych spraw nie uda jej się zamówić tego co planowała. Irytuje się wtedy na zewnętrzne okoliczności, które uniemożliwiły jej kupno dobrego prezentu. Najczęściej wybiera prezenty dopasowane do preferencji obdarowanego, mając cichą nadzieję, że będą lepsze od innych, a przynajmniej lepsze od prezentów osób, z którymi (jawnie lub nie) rywalizuje. Jeśli zauważy, że prezent nie podoba się obdarowanemu, będzie miała tendencję do złości ze względu na doświadczoną porażkę.

Driver Spiesz się

Osoba z tym driverem zwykle entuzjastycznie zabiera się za szukanie prezentów, jednak często już na starcie jest nieco spóźniona, więc robi to pospiesznie i w dużym chaosie. Szybko się nudzi i angażuje w inne sprawy. Może wybrać jakiś prezent, który planuje kupić przy okazji załatwiania innej sprawy, ale nie zdążyć z jego zakupem. Kiedy okaże się, że nie jest już dostępny – spontanicznie wybiera inny. Może się zdarzyć, że ma prezent, ale zapomina o opakowaniu. Kupuje je zatem w biegu, na ostatnią chwilę, może więc nie do końca pasować. Prawdopodobnie spóźni się przez to na spotkanie. Najczęściej planuje wybrać prezent dopasowany do osoby, ale ze względu na chaos organizacyjny często zdarza się, że musi improwizować. Jeśli zauważy, że prezent nie podoba się obdarowanemu poczuje się odrzucona.

Jak żyć?

Jesteśmy i będziemy pod wpływem driverów. Im większy stres nam towarzyszy, tym bardziej manifestuje się nasz dominujący driver i jego negatywne aspekty. Jeśli zatem czujesz, że doświadczasz nieadekwatnie dużo poczucia winy i frustracji (Bądź doskonały), braku ważności i niedopasowania (Bądź silny), złości i zazdrości (Staraj się), zakłopotania i urazy (Sprawiaj przyjemność) lub odrzucenia i osamotnienia (Spiesz się) – spróbuj zatrzymać się na chwilę, zrelaksować i poszukać autentycznych relacji z bliskimi osobami. Święta mogą być ku temu dobrą okazją, jednak zależy to od tego, którą stronę drivera – negatywną czy pozytywną – wykorzystamy.

Powyższe podsumowanie powstało w oparciu o wnioski z książek wskazanych w bibliografii. Oczywiście żaden z autorów nie analizował procesu kupowania prezentów, jednak na podstawie opisów zachowań związanych z danym driverem można założyć jak taki proces mógłby wyglądać. Przykłady podane w tekście inspirowane są doświadczeniami własnymi i bliskich mi osób 🙂 Jeśli interesuje Cię jak w związku z tym rozpoznać driver (sterownik) u drugiej osoby zerknij na artykuł: Jak rozpoznać driver w 15 minut?

Jeśli masz ochotę zagłębić się nieco w temat driverów – zobacz też ich szczegółowe opisy:
– Driver: Bądź silny – analiza;
– Driver: Bądź doskonały – analiza;
– Driver: Staraj się – analiza;
– Driver: Sprawiaj przyjemność – analiza.
Opis drivera Spiesz się zamieszczę niebawem.

Bibliografia:
Kahler, T. (2008). The Process Therapy ModelLittle Rock: Taibi Kahler Associates, Inc.
Klein, M. (2013). Intimate Relationships: Pain and Joy. Winchester / Washington: Psyche Books

Driver: Sprawiaj przyjemność – analiza

Porządny wygląd, nienaganne maniery, koncentracja na potrzebach innych. Dba o dobre relacje z ludźmi w swoim otoczeniu, a jej dom jest uosobieniem gościnności. Wspiera potrzebujących i pamięta o drobnych, życzliwych gestach. Mimo oferowanej serdeczności jest jednak niedostępna emocjonalnie. Tak najczęściej odbieramy osobę, której dominującym driverem jest Sprawiaj przyjemność. Z czym jeszcze wiąże się posiadanie tego drivera?

Mavis Klein, psychoterapeutka i analityk transakcyjny w swoich książkach dokonuje dogłębnej analizy driverów, omawiając je począwszy od przyczyn wczesnodziecięcych, przez cel, przejawy, zasoby i koszty, aż po manifestację w wersji ekstremalnej (patologicznej). Wpis ten w całości poświęcam omówieniu drivera Sprawiaj przyjemność w oparciu o jej wnioski.

Osoby preferujące skrótową formę prezentacji wniosków zapraszam do zerknięcia na tabelkę zamieszczoną pod koniec wpisu.

Opis zachowania

Celem drivera Sprawiaj przyjemność jest zapobieganie lękowi przed odpowiedzialnością. Osoba z tym driverem decyduje się „sprawiać przyjemność” innym z oczekiwaniem, że oni będą w rewanżu „sprawiać przyjemność” jej. Jest to transakcja wiązana. Celem jest zaspokojenie swoich potrzeb przez manipulację. Osoba ta sprawia przy tym wrażenie, że nie tyle o coś zabiegała, ile po prostu jej się to przytrafiło. W związku z tym nie bierze też za to odpowiedzialności. W takich sytuacjach inni generalnie czują, że osoba ta nimi manipuluje, ale sprawa jest na tyle delikatna, że trudno ją udowodnić wprost. Często sama nie wie, czego chce i z tego powodu lubi gdy inni mówią jej czego ma chcieć. Kiedy zostanie wprost zapytana o jej oczekiwania wymawia się jakąś oczywistością lub frazesem. Wiąże się to z odrzuceniem autonomii i niezależności. Nagrodą w tej sytuacji jest zwolnienie z odpowiedzialności. Jeśli coś pójdzie źle – jest to wina kogoś innego. Osoba z tym driverem jest nadmiernie przystosowana. Tak bardzo, że w rzeczywistości nie ma dostępu do swojego stanu Dziecka wolnego. Czuje się w obowiązku mieć tylko przyjemne emocje i odczucia oraz zachowywać się poprawnie. Jednocześnie wymaga tego od innych. Często myśli o tym, co powiedzą inni („Tak nie można, co powiedzą sąsiedzi?”). Bywa przy tym wścibska. Paradoks polega na tym, że osoba ta stara się zadowolić wszystkich, a w rzeczywistości rzadko naprawdę sprawia komuś przyjemność, ponieważ nie zwraca uwagi na rzeczywiste potrzeby różnych osób. Często zakłada, że wie co inni powiedzą lub czego potrzebują, choć w rzeczywistości nie wysłuchuje ich potrzeb i nie odpowiada na nie. Pragnienie bycia kochanym przez wszystkich to prosta droga do braku prawdziwego uczucia od kogokolwiek.

Osoba z dominującym driverem Sprawiaj przyjemność ma ogromną trudność w rozróżnieniu pomiędzy odpowiedzialnością ze stanu Ja-Rodzic, a uczuciami ze stanu Ja-Dziecko. Mavis Klein podaje tu jako przykład jak wygląda jej opieka nad kapryśnym krewnym. Osoba ta wymaga od siebie przejawiania życzliwości względem krewnego (ze stanu Ja-Dziecko) i jednocześnie uważa to za jej obowiązek (ze stanu Ja-Rodzic). Ma trudność z mówieniem „nie”. Chociaż stara się nie wyrażać sprzeciwu wprost, zdarza jej się zapomnieć, że na coś się zgodziła. Skrycie chowa urazę i kolekcjonuje ją do czasu, aż nie wybuchnie. Ten, kto ma nieszczęście być najbliżej, zostanie wtedy zasypany licznymi oskarżeniami. Może to przybrać postać projekcji: „Daj mi spokój! To ty jesteś zły, nie ja.” Trwanie w pozycji drivera i sprawianie przyjemności innym wymaga wysiłku. Nie jest możliwe ciągłe utrzymanie tego stanu. Z tego względu nieuchronne są gwałtowne wybuchy z pozycji obwiniającego (z ang. blamer – w miniskrypice). Zazwyczaj związane jest to z nieuprzejmością i niezważaniem na innych przy jednoczesnym usprawiedliwianiu swojego zachowania tym, że inni wykorzystują tę osobę lub nie doceniają jej przyjaznych gestów.

Kluczową sprawą dla osoby o tym driverze jest odpowiedź na pytanie: „Jestem dobry czy niedobry?”. Porusza się pomiędzy wymiarami, takimi jak wina i niewinność, wychowywanie i bycie wychowywanym, kontrola i bycie kontrolowanym. Swobodna ekspresja emocji jest wyhamowana w imię emocjonalnego bezpieczeństwa. Mimo to osoba ta nigdy nie jest pewna czy jest wystarczająco „dobra”, aby nie została odrzucona przez innych. Ma tendencję mówić „my”, zamiast „ja”. Unika w ten sposób autonomii i odpowiedzialności. Używa określeń odnoszących się do miłej i przyjemnej atmosfery, a także wskazujących na niepewność i dających możliwość wycofania się („tak jakby”, „trochę tak”, „tak przypuszczam”, „nie zrozumiałeś mnie”). Co ciekawe, używanie zwrotu „proszę” nie jest związane z tym driverem. Prosząc o coś wyrażamy swoje oczekiwania, a tego właśnie unika osoba posiadająca driver Sprawiaj przyjemność. Jej ton głosu jest często proszący (aż do żałosnego), usprawiedliwiający, pytający. Często unika patrzenia wprost na drugą osobę oraz wielokrotnie przytakuje, gdy ktoś mówi. Ma też tendencję do sprawdzania czy dobrze wygląda w lustrze, wygładzania włosów, poprawiania wyglądu zewnętrznego.

W swoich działaniach osoba, której dominującym driverem jest Sprawiaj przyjemność szuka potwierdzenia dla założenia: „Nie ważne co robię, inni i tak nie są zadowoleni.” lub „Nikt nie daje mi tego, czego chcę.”, czy też „Nikt nie pozwala mi być sobą.” Celem obronnym drivera jest unikanie bycia odrzuconym. W związku z tym musi być odpowiednio „dobra”. Konformizm uważa zatem za największą cnotę. Bardzo stara się utrzymać swoje poczucie własnej niewinności. Podporządkowane są temu pozostałe cele społeczne. Jednocześnie obawia się także bycia wchłoniętym (dosłownie: pożartym). Mavis Klein używa zamiennie określenia pożarty i zdławiony tłumacząc, że osoba o tym driverze tak właśnie postrzega intymną relację. Osoba ta rzadko zagłębia się w psychologiczne zagadnienia i kwestie samorozwoju wychodząc z założenia, że jeśli wszyscy będą dla siebie mili i porządni nikt nie będzie miał żadnych problemów. Skazą na tym idealnym wyobrażeniu są dla niej jej własne wybuchy i związane z nimi niegrzeczne zachowanie, jednak usprawiedliwia je przed sobą nieprawidłowym zachowaniem innych i swoim prawem do okazania w związku z tym niezadowolenia.

Zysk

Jest serdeczna i pomocna, szczególnie względem potrzebujących. Zaangażowania w działania charytatywne. Dba o drobne serdeczności, takie jak wysłanie kartek świątecznych czy życzeń urodzinowych dla znajomych i krewnych. Lubi nawiązywać kontakty towarzyskie, jest gościnna i hojnie dba o swoich gości. Bez trudu dopasowuje się do stosownych norm i oczekiwanych w danych okolicznościach zachowań. Łatwo nawiązuje relacje i dba o ich przyjemny charakter.

Koszt

Ma tendencję do zachowań pasywno-agresywnych w związku z blokowaniem spełnienia swoich oczekiwań. Nie uwzględnia rzeczywistych, indywidualnych potrzeb innych, jest przy tym przekonana o swojej nieomylności. Ma tendencję do problemów z niestrawnością – jest to somatyzacja mająca związek z dławieniem „niepoprawnych” emocji. Występuje u niej większe niż przeciętnie ryzyko zachorowania na nowotwór. W skrajnym natężeniu, gdy emocje są zupełnie stłumione, występują zaburzenia histrioniczne.

Geneza

Driver ten cechuje osoby wychowywane w domach, w których szczere emocje są uważane za kłopotliwe. Dotyczy to szczególnie emocji i odczuć takich jak zazdrość, złość, chęć zemsty. Autentyczne emocje spotykają się z komentarzem „To nie było miłe!”. Rodzice w tych domach często traktują dzieci przedmiotowo – mają być dowodem na to, jak ułożona jest rodzina. Dzieci są uczone czuć i robić to, co rodzice uważają za słuszne. Za to są nagradzane, jako „dobre dzieci”. Bezgraniczna miłość rodziców jest ściśle związana z posłuszeństwem (z Dziecka Przystosowanego), a to jest powiązane z brakiem niezależności i odpowiedzialności dziecka.

Mavis Klein wskazuje także na pojawiającą się u osoby o tym driverze idealizację rodzica płci przeciwnej i nadmierne, symbiotyczne związanie się z nim. Może to utrudniać w przyszłości znalezienie partnera życiowego, który będzie odbierany jako warty kochania całym sercem. Jest to związane z doświadczeniem przez dziecko ze strony rodzica przeciwnej płci uczucia miłości silniejszego niż to, którym rodzic ten darzy swojego partnera, tj. rodzica tej samej płci co dziecko. W efekcie dziecko odczuwa względem rodzica tej samej płci mieszankę winy i urazy. Wina wynika z poczucia nieuprawnionego zwycięstwa nad tym rodzicem w rywalizacji o uczucie rodzica przeciwnej płci. Uraza natomiast bierze się z poczucia, ze rodzic ten nie miał dość siły, aby ułożyć relacje prawidłowo i niejako pokonać dziecko w tej konkurencji. Względem rodzica przeciwnej płci dziecko czuje najczęściej podziw. Może jednak zdać sobie sprawę z tego, że relacja ta jest ograniczająca i może zacząć postrzegać ją negatywnie.

W związku: mężczyzna

Mężczyzna z dominującym driverem Sprawiaj przyjemność jest „słodkim chłopcem mamusi”. Zwykle bierze ślub w młodym wieku i utrzymuje z żoną symbiotyczną relację lub też z urazą unika zaangażowania względem jakiejkolwiek kobiety, aby nie dopuścić do zduszenia siebie, a tak postrzega wejście w relacje intymną. To, jak będzie się zachowywał w związku zależy od tego, czy swoją symbiotyczną relację z matką postrzega jako korzystną czy niekorzystną. Jeśli relację tę postrzega przez pryzmat korzyści to prawdopodobnie jego partnerka będzie kopią matki z jego lat wczesnej dorosłości. Oczekuje, że trafi mu się partnerka, która będzie zachwycona mogąc realizować jego fizyczne i emocjonalne potrzeby. W zamian widzi siebie jako dobrego dostawcę dóbr. Jest to szowinistyczna postawa. Mimo to pod względem seksualnym jest raczej czuły i jest zachwycony jeśli partnerka go uwodzi i matkuje mu. Widzi seks jako sposób partnerów na bycie dla siebie miłymi. Brakuje mu przy tym pasji. Zadowala się trwałą, symbiotyczną więzią z partnerką, która może trwać tak długo, jak długo ona jest zadowolona z tej emocjonalnie bezbarwnej relacji.

Jeśli mężczyzna ten relację z matką postrzega raczej w niekorzystnych kategoriach i ma świadomość żywionej w związku z tym urazy, może żyć w antyskrypcie. Umiejętnie odrzuca wówczas budowanie intymnej więzi z jakąkolwiek kobietą. Może mieć tendencję do przelotnych romansów z kobietami, jednak nie decyduje się na żadne zobowiązania. Może też mieć jednocześnie więcej niż jeden romans, co usprawiedliwia zabezpieczaniem się przed byciem porzuconym. Porzucenia natomiast stale się obawia zakładając, że prędzej czy później każda kobieta uzna go za „niedobrego” i odejdzie. W związku z tym charakterystyczne jest dla niego intensywne zabieganie o kobietę, a następnie przerywanie relacji. Może uwodzić ją, następnego dnia wysłać bukiet kwiatów, aby później nie odezwać się do niej już nigdy. Kobiety natomiast widząc, że nie uzyskają od niego pełnego zaangażowania faktycznie zostawiają go w końcu, co pozwala mu potwierdzić swoje przekonanie.

Niezależnie od wybranej opcji (postrzeganie relacji z matką jako pozytywne lub negatywne) generalnie nie angażuje się w związki pełnym sercem. Ma też tendencję uważać, że krytyka z ust partnerki jest niesprawiedliwa, skoro w swoim mniemaniu zawsze robi wszystko jak należy. Mężczyzna o tym driverze manifestuje zarówno przywiązanie i zależność, jak też ukryte i często zakamuflowane nie branie pod uwagę kobiet w swoim życiu. Okłamuje przy tym zarówno innych, jak i siebie. Nie jest rozwinięty emocjonalnie i cechuje go oportunizm, który jest jego nadrzędną, praktyczną zasadą. Przy umiarkowanym natężeniu drivera jest uosobieniem idei miłego faceta. W ekstremalnym natężeniu jest przymilnym oszustem.

W związku: kobieta

Kobieta z dominującym driverem Sprawiaj przyjemność jest „córeczką tatusia”. Oczekuje, że będzie traktowana jak księżniczka przez mężczyzn w jej życiu. Czuje się uprawniona do wydawania pieniędzy, bez zastanawiania się skąd pochodzą. W zamian widzi siebie jako odpowiednio prezentujący się element wizerunku swojego męża – nienagannie ubrany i zadbany. Zawsze robi i mówi dyplomatycznie poprawne rzeczy, idealnie dba o spotkania towarzyskie. Lubi mieć ładny i przyjemny dom. Wkłada wysiłek w dbanie o niego tak, aby móc ugościć innych zgodnie z przyjętymi normami. Jest dumna z bycia na bieżąco z aktualną modą dotyczącą ubioru, domostwa, manier i postaw. Lubi plotkować ze swoimi przyjaciółkami, ale także angażuje się w działalność charytatywną. Jest typową żoną z przedmieść, przedstawicielką klasy średniej. Seksualnie jest zgodna i czuła. Nie przychodzi jej jednak do głowy, że jej partner mógłby w ogóle pomyśleć o czymś innym, niż ona mu daje. Jeśli partner okaże jakiekolwiek zainteresowanie innej kobiecie jest oburzona i rozdrażniona. Podobnie jak w przypadku mężczyzn posiadających ten driver, niektóre kobiety nie tworzą nigdy trwałej relacji z mężczyznami. Dla tych kobiet żaden mężczyzna nie wydaje się być skłonny i zdolny do dogadzania im tak, jak dotychczas robił to ojciec. Decydują się zatem na przygodne romanse z mężczyznami, którzy wyraźnie o nie zabiegają: obdarowują prezentami, kwiatami, co ma świadczyć o ich „miłości”. Kobieta o umiarkowanym natężeniu drivera Sprawiaj przyjemność to wyobrażenie atrakcyjnej partnerki. Jeśli jednak natężenie drivera jest wysokie bliżej jej do pustej lalki bez prawdziwych uczuć.

W roli rodzica

Rodzice z dominującym driverem Sprawiaj przyjemność są bardzo skoncentrowani na tym, aby dzieci porządnie wyglądały, ładnie się wysławiały i zachowywały się grzecznie. Rodzina ma dobrze wyglądać w oczach krewnych, sąsiadów, przyjaciół i nauczycieli dzieci. Obawiają się bycia nielubianym przez swoje dzieci, stąd pobłażają im i zaspokajają ich potrzeby materialne jak tylko mogą. Uważają, że to właśnie jest miarą ich rodzicielskiej miłości, za co dzieci powinny być należycie wdzięczne. Gdy dorosną, powinny w zamian co raz bardziej odwzajemniać otrzymywane od rodziców prezenty i przysługi. Rodzice o tym driverze zagorzale i wręcz natarczywie podkreślają, że ich rodzina jest bezsprzecznie szczęśliwa. Są głęboko zszokowani i zranieni, gdy w okresie dojrzewania ich dzieci są krnąbrne, niemiłe czy nie zważają na rodziców. Mają wówczas tendencję do wyrzutów w stylu „Po tym wszystkim co dla ciebie zrobiliśmy.”. Możliwe też, że otrzymają od dzieci to, czego oczekują: pełne szacunku uwzględnianie ich zdania połączone z deklaracjami poparcia dla rodziców, jednak bez autentycznych uczuć, których w rzeczywistości pragną. Czują się tym zranieni, ale nie zdają sobie sprawy, że dostają dokładnie to, co sami włożyli w tę relację. Rodzice ci mają tendencję do zastępowania prawdziwych uczuć podarunkami.

Podejście: jak budować relację

Jeśli osoba o tym driverze zrobiła coś dla Ciebie – podziękuj jej grzecznie. W rozmowach pozostań na płytkim poziomie, bez odwoływania się do głębokich kwestii, takich jak emocje czy potrzeby. Zbyt odważne słowa lub ujawnione głębokie uczucia mogą wprawić ją w zakłopotanie, za co obarczy winą Ciebie. Jeśli osoba ta zachowuje się względem Ciebie nieprzyjemnie – wyraź swoją złość wyraźnie, ale w kontrolowany i grzeczny sposób. Jeśli również wybuchniesz i będziesz niemiły osoba ta skoncentruje się na Twoim złym zachowaniu, usprawiedliwiając jednocześnie swoje. Nawet przy konstruktywnym wyrażeniu złości może nadal odmawiać przyjęcia odpowiedzialności i usprawiedliwiać się tym, że została źle zrozumiana. Będzie jednak musiała zmierzyć się z refleksją, że coś w jej zachowaniu wyzwoliło złość. Jeśli skłamie wprost, a Ty masz pewność, że jest świadoma kłamstwa – nie wpadaj w zastawioną pułapkę i nie oskarżaj jej o kłamstwo. Będzie wówczas próbowała się wykręcać. Zamiast słów wybierz znaczące milczenie połączone z patrzeniem wprost w oczy. Będzie to nieme oskarżenie, od którego nie można się już tak łatwo wykręcić przy użyciu śliskich argumentów.

W intymnej relacji konfrontowanie osób z tym driverem wymaga cierpliwości. Przyczyna ich zahamowania tkwi bardzo głęboko. Sprawdzić się może powstrzymanie się przed dawaniem jakichkolwiek znaków rozpoznania (negatywnych i pozytywnych), kiedy osoba o tym driverze mówi banały i oczywistości, zamiast ujawniać swoje głębsze potrzeby. Zmusza ją to do zrobienia czegoś realnego, jako że powierzchowne działania nie przynoszą efektu. Warto jednak obficie używać znaków rozpoznania za każdy, nawet najdrobniejszy, przejaw autentyczności i autonomii. Pokaż im autentycznie, że rani cię brak emocjonalnej odpowiedzi kiedy samemu wnosisz emocje. Dziękuj też, jeśli wyrażą autentyczną agresję, ponieważ jej właśnie najbardziej boją się okazywać. Jeśli uda Ci się nawiązać z osobą o tym driverze autentyczną relację z emocjonalną odpowiedzialnością i dojrzałością, zyskasz także sojusznika cechującego się dużą mądrością i siłą w radzeniu sobie z innymi ludźmi.

Możliwość zmiany

Wyzwaniem, dla osoby z dominującym driverem Sprawiaj przyjemność, jest akceptowanie własnej odpowiedzialności za to, co ją spotyka oraz akceptowanie tego, że będzie czasem sprawiać ból innym. Postawa, którą zwykle przejawia względem ludzi może być zasobem w przypadku powierzchownych i przejściowych kontaktów z innymi, w których nie budujemy głębokich relacji, a raczej dbamy o ich poprawność. Przejawianie jej względem bliskich osób jest jednak w rzeczywistości ich krzywdzeniem, ponieważ obejmuje także odpowiadanie na ich szczere pytania frazesami i oczywistościami. Prawdziwe zaangażowanie wymaga bycia w intymnym kontakcie, a zatem zakłada odpowiadanie zgodnie z emocjami, a nie w oparciu o wyobrażenie nt. bycia grzecznym i poprawnym. Wymaga to elastyczności i realnych relacji, a nie powierzchownego konformizmu. Osoba ta musi zatem nauczyć się odpowiadać jednoznacznie i zgodnie z własnymi potrzebami, a nie swoim przekonaniem o tym, jak powinna odpowiedzieć. Odpowiadanie zwrotami „jak wolisz”, „ja nie mam zdania” nie jest wcale wyrazem uprzejmości, a unikaniem odpowiedzialności.

Warto, aby zobaczyła czy potrafi czasami złamać otrzymane zakazy, takie jak „nie czuj, tego co czujesz – zamiast tego czuj, to co powiem ci, że masz czuć”, „nie zostawiaj mnie”, „nie dorastaj”, „nie wyrażaj złych emocji”, „nie miej wiedzy nt. tego, czego chcesz”. Musi odważyć się być czującą, autonomiczną jednostką.

Podsumowanie informacji o driverze Sprawiaj przyjemność (za Mavis Klein):

Decyzja skryptowa

Nie ważne co robię, inni i tak nie są zadowoleni.” | „Nikt nie daje mi tego, czego chcę.” | „Nikt nie pozwala mi być sobą.

Rakieta uczuciowa wstyd / zakłopotanie
Antyskrypt

intencjonalny brak troski o innych połączony z przeżywaną urazą

Obronny cel drivera

unikanie bycia odrzuconym, a także zduszonym w intymnej relacji

Zasoby

zapewnianie przyjemnej atmosfery; branie pod uwagę życzeń innych; hojność

Koszty

zachowania pasywno-agresywne; brak uwzględniania indywidualności innych; przekonanie o własnej racji; manipulowanie innymi, aby osiągnąć swoje cele

Otrzymane przyzwolenie

elastyczność – umiejętność dopasowania się

Symptomy behawioralne

mówi „my”, zamiast „ja”;  używa określeń odnoszących się do miłej i przyjemnej atmosfery, a także wskazujących na niepewność i dających możliwość wycofania się („tak jakby”, „trochę tak”, „tak przypuszczam”, „nie zrozumiałeś mnie”); ton głosu proszący (aż do żałosnego), usprawiedliwiający, pytający; unika patrzenia wprost na drugą osobę oraz wielokrotnie przytakuje, gdy ktoś mówi; ma tendencję do sprawdzania czy dobrze wygląda

Ekstremalna patologia zaburzenia histrioniczne
Przyczyny
w dzieciństwie

wychowywanie w domach, w których szczere emocje są uważane za kłopotliwe, a dzieci powinny być grzeczne i stanowić wizytówkę rodziny; symbiotyczna relacja z rodzicem przeciwnej płci

Potrzebne nowe przyzwolenie

akceptowanie własnej odpowiedzialności za to, co się jej przytrafia oraz akceptowanie tego, że będzie czasem sprawiać ból innym

Osobiście zastanawiam się czy w niektórych aspektach Mavis Klein nie wyciąga zbyt daleko idących wniosków. Tworzy jednak spójny opis stylu funkcjonowania i jego przyczyn. Osoby zainteresowane pogłębieniem tego tematu odsyłam do jej publikacji.

Jeśli zainteresował Cię ten wpis, zerknij na opis pozostałych driverów:
– Driver: Bądź doskonały – analiza;
– Driver: Bądź silny – analiza;
– Driver: Staraj się – analiza;
Opis drivera Spiesz się zamieszczę niebawem.

Zobacz też jak rozpoznać driver w 15 minut oraz czego możesz dowiedzieć się o modelu strukturalnym w oparciu o driver: Stany Ja a drivery – model strukturalny.

Bibliografia:
Klein, M. (2013). Intimate Relationships: Pain and Joy. Winchester / Washington: Psyche Books

Driver: Staraj się – analiza

Pasjonat ważnych spraw, walczący o swoje zdanie, współczujący potrzebującym. Realizuje wiele projektów jednocześnie, jednak rzadko je kończy i osiąga założone cele. Pod maską agresji w obronie swojego zdania kryje kompleks niższości, do którego się nie przyznaje. Często porównuje się z innymi, w efekcie czego zazdrości im i doświadcza frustracji. Tak najczęściej opisać można osobę z dominującym driverem Staraj się. Co jednak kryje się głębiej?

Mavis Klein, psychoterapeutka i analityk transakcyjny w swoich książkach dokonuje dogłębnej analizy driverów, omawiając je począwszy od przyczyn wczesnodziecięcych, przez cel, przejawy, zasoby i koszty, aż po manifestację w wersji ekstremalnej (patologicznej). Wpis ten w całości poświęcam omówieniu drivera Staraj się w oparciu o jej wnioski.

(więcej…)

Jak rozpoznać driver w 15 min.?

Rozpoznanie driverów u konkretnych osób nastręcza czasem trudności. Jeśli mamy czas poznać kogoś, możemy zaobserwować przejawy drivera w różnych zachowaniach, ujawnianych przekonaniach, a także w stylu narracji. Co jednak zrobić, jeśli nie mieliśmy okazji do obserwacji, a zależy nam na uzyskaniu wiedzy o driverze danej osoby lub grupy osób? Może nam w tym pomóc krótkie ćwiczenie i uważne obserwowanie reakcji na instrukcję oraz zachowania i narracji uczestników w trakcie jego wykonywania.

Julie Hay w podręczniku „Analiza Transakcyjna dla trenerów” zaproponowała ćwiczenie „Słonie i żyrafy”. Można jednak skorzystać z innego ćwiczenia tak, aby do obserwacji zachowań dodać też pełną narrację, przez co uzyskamy dodatkowe źródło informacji.

Ćwiczenie 1: Oryginalne ćwiczenie opisane w książce (str. 149) jest do wykonania w grupie osób. Grupa staje w kole, a jedna osoba pośrodku. Osoba ta obraca się dookoła z zamkniętymi oczami, po czym zatrzymuje się i wskazuje dowolną osobę z koła, nazywając ją słoniem lub żyrafą. Wskazana osoba reaguje adekwatnie, tj. jako słoń zgina rękę przed sobą udając trąbę lub jako żyrafa wyciąga rękę do góry udając długą szyję. Osoby po obu stronach tej, która wykonuje gest także muszą wykonać określone czynności ręką znajdującą się przy osobie wskazanej: opuścić rękę w dół udając nogę żyrafy lub wyciągnąć do góry udając ucho słonia. Ten, kto popełni błąd lub wykonuje ruch najwolniej zamienia się z osobą stającą pośrodku koła.

Ćwiczenie 2: Można użyć dowolnego ćwiczenia uruchamiającego zachowania z Dziecka, które jednocześnie pozwala też na uzyskanie narracji osoby biorącej w nim udział. Wielu terapeutów i coachów korzysta w swojej pracy z kart coachingowych (np. Points of You) lub ilustrowanych (np. DixIT). Można wykorzystać je do pracy z metaforą. Uczestnicy są wówczas proszeni o wybór karty, która najbardziej ich zaciekawiła i opowiedzenie historii o tym, co się na niej dzieje (opowieść – bajka). Jeśli grupa jest otwarta i uczestnicy czują się bezpiecznie w swoim towarzystwie, a treść szkolenia i kontrakt zakłada poruszanie osobistych kwestii, można poprosić o wybranie karty, która obrazuje życie danej osoby (opowieść o mnie). Ćwiczenie to można wykonać także w pracy indywidualnej z klientem, ale część wskaźników behawioralnych będzie wówczas trudna do zaobserwowania.

Jak zachowują się przedstawiciele poszczególnych driverów?

Bądź doskonały

Na etapie instrukcji stara się jak najlepiej zrozumieć zasady, często dopytuje („Jak dokładnie wygląda gest przy robieniu słonia? Czy możesz go powtórzyć?”; „Wybieram tylko jedną kartę, tak?”). Podczas realizacji pilnuje przestrzegania zasad przez innych. Stara się wykonać zadanie jak najlepiej. Często używa wtrąceń („jak już powiedziałem”; „co było już poruszone przez Anię”, itp.) oraz dookreśleń, które nie niosą jednak dodatkowych informacji („można powiedzieć”; „możliwe”; „z pewnością”). W narracji może odnosić się do tego, że coś jest wartościowe – bezwartościowe; ze należy lub nie należy czegoś robić. Stosuje podkreślenia („dokładnie”, „właściwie”), odnosi się do siebie („dla mnie”, „osobiście”) oraz do poczucia winy („to moja wina”). Nie lubi gdy się jej przerywa. Używa gestów takich jak wyliczanie na palcach, pocieranie podbródka, ściskanie dolnej wargi między palcem wskazującym a kciukiem. Kieruje wzrok w górę (w jedną stronę) podczas przerwy w wypowiedzi. Może wtedy także napinać usta. Zdarza się, że chrząka (zwrócenie uwagi na to co mówi). Ekspresja Dziecka wolnego jest mocno zblokowana, stąd zachowania będą raczej spokojne, wyważone, bez dużej spontaniczności i swobodnej zabawy.

Bądź silny

Uważa ćwiczenie za niepoważne i niepraktyczne. Wchodzi w nie, aby nie zwracać na siebie uwagi. Może jednak dawać wyraz swojemu sceptycyzmowi („I teraz będziemy się bawić zamiast się szkolić?”; „Te karty mają niby powiedzieć coś o nas? Myślałem, że to poważne szkolenie, a nie zabawa we wróżenie.”). Czuje ulgę, kiedy ćwiczenie dobiega końca. Często odcina się od emocji i uczuć opowiadając o nich nieco dookoła (np. „To jest straszne” zamiast „Boję się tego”). Używa tez określeń ogólnych, zamiast mówić o sobie (np. „Ludzie zwykle nie lubią takiego zachowania” zamiast „Ja nie lubię”; „Ktoś mógłby uznać to za głupie” zamiast „Uważam, że to głupie”). W narracji odnosi się do siły – słabości; radzenia sobie („nie ma sensu płakać nad rozlanym mlekiem”; „trzeba się wziąć w garść”); wypełniania obowiązków, dziecinności („to niepoważne, nie można się tak dziecinnie zachowywać”). Nie używa gestów. Mimika jest mocno ograniczona, twarz pozostaje bez wyrazu. Ekspresja Dziecka wolnego jest mocno zblokowana, stąd zachowania będą raczej spokojne, wyważone, bez dużej spontaniczności i swobodnej zabawy.

Staraj się

Wchodzi w ćwiczenie z entuzjazmem, jednak szybko stara się coś w nim zmienić, dodać nowe reguły, np. wymyśla inne gesty lub dodaje nowe zwierzęta albo bierze dwie karty. Może też wybrać jedną kartę i starać się wymyślić do niej jak najlepszą opowieść, po czym zaczyna przygadać się innym kartom i zmienia wybraną, albo zmienia wymyśloną opowieść (co trudniej zaobserwować, ale zdarza się, że sam o tym powie). Często używa zwrotów pytających („co?”; „nie mogę?”; „hę?”), różnych form „starać się” („próbuję Ci właśnie powiedzieć, że…”; „staram się wyjaśnić….”). Sensem wypowiedzi jest to, że postara się coś zrobić, zamiast rzeczywiście to zrobić. W narracji odnosi się do sukcesu i porażki, szczęścia i nieszczęścia, porównuje się do innych („nie jestem tak dobry, jak on”). Używa sarkazmu. Zadaje więcej niż jedno pytanie na raz. Mowa ciała wskazuje na staranie się: marszczy czoło (stara się zrozumieć); trzyma rękę blisko oka (stara się zobaczyć) lub ucha (stara się usłyszeć), może mieć zaciśnięte pięści. Twarz często wyraża zainteresowanie, irytację, obawę. Kładzie łokcie na kolanach, opiera głowę (podbródek) na dłoni.

Sprawiaj przyjemność

Chce wykonać ćwiczenia jak najlepiej i nie przeszkadzać innym. Zwraca uwagę na niezadowolenie innych, stara się nie zajmować zbyt wiele czasu swoją wypowiedzią. W narracji operuje konstrukcją „pozytywny przekaz – negatywny przekaz”, np. „świetne ćwiczenie, ale nie wiem czy uda mi się wykorzystać je w swojej pracy”; „bardzo mi się podoba ta forma pracy, ale chyba tracimy na nią zbyt dużo czasu”. Często używa pytających form: „dobrze?”; „zgadasz się?”, „tak?” i pytającego tonu głosu. Unika odpowiedzialności, w opowieści często przypisuje ją komuś innemu. Gestykulując najczęściej kiwa głową potakując, uśmiecha się w sztywny sposób (napięty uśmiech), prezentuje otwarte dłonie, może przeczesywać lub poklepywać włosy. Spogląda na rozmówcę z twarzą pochyloną ku dołowi, unosi brwi. Może to prowadzić do wytworzenia się poziomych zmarszczek na czole.

Spiesz się

Zaczyna ćwiczenie jeszcze przed wysłuchaniem instrukcji do końca, jest niecierpliwy, popędza innych. W narracji często odwołuje się do ruchu i pośpiechu („no dalej, lecimy”; „ruszajmy”; „czas nam ucieka”), ale także do zmęczenia i zirytowania („to bez sensu”). Mówi „ja”, ale unika mówienia „my”. Mówi szybko, przerywa innym, nawołuje do czegoś. Gestami podkreśla upływ czasu i zniecierpliwienie: tupie, stuka palcami, macha nogą, wierci się, często zerka na zegarek. Często i szybko zmienia kierunek patrzenia.

Podsumowanie

Identyfikując driver trzeba znaleźć kilka spójnych wskaźników. Każdy z omówionych sygnałów, wyrwany z kontekstu, może być zaprezentowany przez dowolną osobę, niezależnie od jej dominującego drivera. Może się też zdarzyć, że osoby o danym driverze w określonych okolicznościach nie będą zachowywać się typowo, np. osoba z driverem Bądź silny, która pracuje nad sobą i znajduje się w zaufanym gronie może mówić o uczuciach wprost i chętnie wchodzić w ćwiczenia rozwojowe. Zaprezentowane ćwiczenia pozwalają wyciągnąć wstępne, ostrożne wnioski, które wymagają jednak dalszego potwierdzenia.

Jeśli masz ochotę zagłębić się nieco w temat driverów – zerknij na ich szczegółowe opisy:
– Driver: Bądź silny – analiza;
– Driver: Bądź doskonały – analiza;
– Driver: Staraj się – analiza;
– Driver: Sprawiaj przyjemność – analiza.
Opis drivera Spiesz się zamieszczę niebawem.

Zerknij też czego możesz dowiedzieć się o modelu strukturalnym w oparciu o driver: Stany Ja a drivery – model strukturalny.

Bibliografia:
Hay, J. (2010). Analiza Transakcyjna dla trenerów. Kraków: Grupa Doradczo-Szkoleniowa Transmisja.
Klein, M. (2013). Intimate Relationships: Pain and Joy. Winchester / Washington: Psyche Books
Stewart, I.; Joines, V. (2016). Analiza Transakcyjna dzisiaj. Poznań: Dom Wydawniczy REBIS.

Driver: Bądź doskonały – analiza

Skrupulatny, perfekcyjny, niezwykle poukładany. Bywa irytujący w swoim oskarżaniu innych o zbyt niskie standardy, jednak zazwyczaj podziwiamy go za niezwykłe zorganizowanie i zarządzanie swoją karierą oraz otoczeniem. Tak najczęściej widzimy człowieka, którego dominującym driverem jest Bądź doskonały. Co jednak kryje się głębiej?

Mavis Klein, psychoterapeutka i analityk transakcyjny w swoich książkach dokonuje dogłębnej analizy driverów, omawiając je począwszy od przyczyn wczesnodziecięcych, przez cel, przejawy, zasoby i koszty, aż po manifestację w wersji ekstremalnej (patologicznej). Wpis ten w całości poświęcam omówieniu drivera Bądź doskonały w oparciu o jej wnioski.

Osoby preferujące skrótową formę prezentacji wniosków zapraszam do zerknięcia na tabelkę zamieszczoną pod koniec wpisu.

Opis zachowania

Driver Bądź doskonały stanowi obronę przed strachem przed śmiercią. Uchronić przed nią ma ustrukturyzowany styl życia. Może się to wiązać z silną religijnością, ale nie musi. Nawet jeśli osoba posiadająca ten driver nie jest wierząca (w rozumieniu: nie wyznaje żadnej religii) prowadzi w pewnym sensie religijny styl życia: jej zasady są dla niej religią. Osoby te tworzą charakterystyczny dla siebie porządek i rygorystyczne zasady, które same sobie narzucają. Trzyma to w ryzach ich (najczęściej nieuświadomiony) strach przed śmiercią oraz nadaje znaczenia ich życiu.

Osoba, która posiada dominujący driver Bądź doskonały jest nietolerancyjna, ale sprawiedliwa – trzyma się sztywno wyznawanych wartości. Może jednak przy tym manipulować argumentami tak, aby obronić swoją zasadę – nie dla własnej korzyści, ale ze względu na głębokie przekonanie o swojej racji. Często czepia się i moralizuje. Jest skrupulatna i pedantyczna, a w jej zachowaniu brakuje spontaniczności i radości. Dobre / właściwe lub niedobre / nieodpowiednie – to jej pierwsza myśl przy kontakcie z nową osobą, teorią, rzeczą. Oceniająco podchodzi do rzeczywistości i weryfikuje czy poznawane osoby, koncepcje, nowe rzeczy pasują do jej systemu wartości i zasad. Poszukuje porządku oraz absolutnej pewności, za co płaci cenę ograniczonej kreatywności, która jest związana z akceptacją ryzyka popełnienia błędów. Woli zrobić wszystko sama niż przyjmować pomoc, ponieważ wtedy ma pewność, że będzie to zrobione odpowiednio dobrze. W rzeczywistości nie jest jednak zadowolona z efektów swojej pracy, ponieważ ma względem siebie zbyt wygórowane oczekiwania. Szuka potwierdzenia dla założenia, że nie jest dość dobra. W wariancie religijnym może uważać, że jest bezwartościowym grzesznikiem. Z tego powodu często czuje się winna lub zaniepokojona. Za najwyższą wartość uważa stabilność i pewność.

Driver Bądź doskonały cechuje ludzi inteligentnych. Sztywne trzymanie się ustanowionych przez siebie rytuałów i rozbudowana argumentacja, w tym sofizmaty, wymagają sprawności intelektualnej. Osoba ta często posiada nadmierne kwalifikacje, jest postrzegana jako bardzo profesjonalna przez otoczenie. Nie lubi gdy się jej przerywa. Kiedy mówi często wylicza i punktuje używając przy tym palców lub całej ręki do gestykulacji. W stosunku do innych bywa nadmiernie autorytarna. Trudno jej zrozumieć, że inni ludzie nie dążą, a często nawet nie chcą dążyć, do standardów wykonania jakiejś pracy, które uznaje za odpowiednie. Jej oczekiwania często zderzają się z rzeczywistością, szczególnie jeśli pracuje z ludźmi lub nimi zarządza, przez co bywa sfrustrowana. Inni natomiast bywają zmęczeni jej uwagami, zdarza się, że jej przez to nie znoszą. Nie jest złośliwa i potrafi być wspaniałomyślna dla ludzi, których uznaje za wartościowych. Jeśli jednak oceni kogoś jako bezużytecznego czy nadmiernie frywolnego będzie względem tej osoby małostkowa i oszczędna w wyrażaniu pozytywnych emocji.

Zysk

Ma jasną wizję tego, jak chce żyć. Cechuje ją moralność oraz wysokie standardy osobiste. Jest świetnym organizatorem. Jest bardzo odpowiedzialna i można na niej polegać. Jeśli zlecisz jej określoną pracę do wykonania możesz być pewny, że wszystko zostanie zrobione z najwyższą starannością i jeszcze otrzymasz raport podsumowujący ze wskazaniem dalszych rekomendacji. Ma też duży potencjał intelektualny. Jeśli ukierunkuje go wraz ze swoim perfekcjonizmem i zdolnościami organizacyjnymi na ważne rzeczy, bez rozdrabniania na wszystkie kwestie życia, ma wielkie szanse osiągnąć w nich sukces.

Koszt

Nadmiernie koncentruje się na detalach oraz perfekcjonizmie w każdym aspekcie życia. W praktyce traci czas na rzeczy mało ważne i bywa w tym męcząca dla otoczenia. Może być postrzegana jako autorytarna, czepiająca się i moralizująca. Bywa utrapieniem dla współpracowników, zwłaszcza jako przełożony wytykający najmniejsze błędy. Często się zamartwia, co może prowadzić do zachowań depresyjnych. W skrajnym nasileniu cech drivera może przejawiać tendencję do zachowań obsesyjno-kompulsywnych, a także alkoholizmu i anoreksji. Ekstremalnym przypadkiem patologii jest psychotyczna depresja, kiedy to zasady, które sobie narzuca nie pozwalają na żadne spontaniczne zachowanie.

Geneza

Driver cechuje dzieci wychowywane w domach, w których w dzieciństwie była zbyt duża i/lub zbyt sztywna struktura. Bardzo często jest to związane z silną religijnością obojga lub jednego z rodziców, szczególnie jeśli praktykowana religia była restrykcyjna. Typ zachowania spójny z driverem przejawia się często u dzieci w wieku od 6 do 12 lat, w którym stają się one świadome okropności śmierci. Często przejawiają w tym okresie zachowania rytualne, sekretnie wierząc, że umrą (lub coś złego się wydarzy), jeśli nie będą się zachowywać w określony sposób. Pewnym przejawem mogą być takie zachowania, jak np. chodzenie po chodniku tak, aby nie nadepnąć na linie łączące płytki lub tylko tak, aby nadepnąć na linie, a nie na pojedynczą płytkę. Rytuały pomagają opanować strach i nadają znaczenie. U osoby z driverem Bądź doskonały zostają one przyjęte jako sposób na życie.

W związku: mężczyzna

W związku jest niezaprzeczalnie szefem. Jest bardzo odpowiedzialny. Oczekuje jednak, że jego standardy i precyzja wykonania będą utrzymywane we wszystkich kwestiach, które uważa za ważne. Jest bardzo oskarżycielski wobec niższych standardów innych osób, uważając że wynikają one z braku kręgosłupa moralnego. Tak długo, jak uważa swoją partnerkę za wartościową, kocha ją z pasją. Jeśli jednak uzna, że nie spełnia ona już jego oczekiwań i rozczaruje się nią, zacznie ją darzyć nienawiścią, a także będzie wyrzucał sobie błąd związania się z niewłaściwą osobą. W związku to on zarządza finansami i opiekuje się swoją „małą kobietką”. Jeśli natężenie drivera jest umiarkowane jest wspaniałym partnerem, przy którym kobieta może się czuć bardzo bezpieczna i otoczona opieką. Jeśli natężenie drivera jest bardzo wysokie jest jednak okropnym partnerem, a kobieta którą zarówno kocha, jak i nienawidzi, będzie bardzo poobijana emocjonalne w tym związku.

W związku: kobieta

Skoncentrowana na stworzeniu idealnego domu, ciężko pracuje, aby to osiągnąć. Poszukuje partnera, który wyznaje dokładnie te same wartości i standardy, co ona. Często jest to niemożliwe i decyduje się na „zwykłego śmiertelnika”, który jest w stanie sprostać jej wymaganiom i stosować się do określonych przez nią zasad. Troszczy się o domowników, którzy korzystają z jej odpowiedzialnej postawy względem obowiązków oraz dbałości o szczegóły. Jest zdolna do prawdziwej pasji (także w kwestii seksualności) i sekretnie (lub jawnie) marzy o byciu seksualnie zdominowaną przez partnera, którego kocha. Jeśli jednak miłość umrze lub w związku nie układa się między nią a partnerem staje się niezwykle zimna.

W roli rodzica

Rodzice o driverze Bądź doskonały oczekują od dzieci należnego im szacunku i uzyskują go. W zamian troszczą się o ich rozwój fizyczny i moralny z ogromnym oddaniem. Wszystko, czego potrzebują dzieci, będzie zawsze przygotowane z odpowiednim wyprzedzeniem. Mogą jednak poważnie zawieść swoje dzieci w okresie dojrzewania, ponieważ nie tolerują obniżenia standardów moralnych. Nastolatkowie bywają często niegrzeczni, nieposłuszni i buntowniczy, co jest związane z okresem dorastania. W tym okresie rodzice mogą być szczerze znienawidzeni przez swoje dzieci. Aby uzyskać nie tylko szacunek, ale także miłość swoich dzieci, rodzice muszą nauczyć się przyznawać przed sobą oraz przed swoimi dziećmi, że oni także mają słabości.

Podejście: jak dotrzeć

Chcąc zbudować relację z osobą o tym driverze warto zapewniać ją, że nie ma się czym martwić, jeśli nadmiernie koncentruje się na rzeczach mało ważnych. Kiedy coś nie układa się po jej myśli warto zapewniać ją, że to nie jej wina, ponieważ ma tendencję do (jawnego lub nieuświadomionego) brania odpowiedzialności za zły obrót sytuacji na siebie. Warto także wywiązywać się ze zobowiązań, także tych drobnych, jak np. punktualne przybycie na umówione spotkanie. Aby nieco poluzować jej perfekcjonizmowi warto droczyć się z nią przyjaźnie, zwracając uwagę na jej nadmierną koncentrację na szczegółach („Moja droga, może przyniosę Ci linijkę, abyś ustawiła te kubki w szafce w idealnie równej odległości?”). Słuchaj i staraj się zrozumieć jej obawy, nie pomniejszaj ich ani nie bagatelizuj. Pomagaj jej przezwyciężyć jej niepokój.

Będąc w związku z osobą o tym driverze wnieś sporą dozę pewności siebie z Rodzica jeśli widzisz, że posuwa się za daleko w swoim zachowaniu i sabotuje własny wysiłek. Pamiętaj, że chociaż potrafi ona logicznie i moralnie uzasadnić swoje stanowisko (a co za tym idzie sztywność poznawczą i nietolerancję), trzeba delikatnie, ale stanowczo oraz łagodnie, ale twardo skonfrontować ją z jej przekonaniami. Wyrażaj swoje odmienne wartości i oczekiwania w przejrzysty sposób i z pewnością w głosie. Podawaj przykłady na to, że pewien stopień podejmowania ryzyka jest niezbędny do kreatywnych osiągnięć. Pokazuj, że życzliwość jest większą cnotą niż praworządność, szczególnie jeśli ludzie nienawidzą jej sztywnego myślenia i dogmatyzmu. Jeśli odjąć od jej zachowania tę sztywność, dogmatyzm i nadmierne trzymanie się zasad (często sztuczne i na pokaz), będzie to mądra i dobra osoba.

Możliwość zmiany

Osoba z dominującym driverem Bądź doskonały powinna nauczyć się zauważać i tolerować prawo innych ludzi do odmiennych (często niższych) standardów wykonania określonych rzeczy. Nie wszyscy muszą jednakowo przejmować się detalami. Ważne także, aby uznała prawo innych osób do zachowywania się w zgodzie z ich wartościami, oraz aby doceniła różnorodność płynącą z odmiennych postaw.

Skorzysta, jeśli nauczy się odpuszczać. Nie wszystko w życiu ma jednakową ważność i nie wszystko musi być wykonane z najwyższą jakością. Jeśli określi sprawy ważne dla siebie i skoncentruje na nich energię, a zrezygnuje z nadmiernej dbałości o rzeczy w rzeczywistości mało istotne, osiągnie sukces w naprawdę ważnych dziedzinach i wprowadzi więcej swobody do tych, które nie wymagają aż tyle uwagi.

Warto, aby wyjaśniała swoje oczekiwania względem innych w spokojny, żartobliwy sposób, jako swoje dziwactwa. Inni często nie zdają sobie sprawy z tego, że detale mogą być dla niej tak ważne. Nie mają też potrzeby realizacji jakiegoś zadania na tak wysokim poziomie. Dla niej jednak jest to ważne i zakomunikowanie tego, w sposób łagodny i nieoceniający, często wystarczy, aby inni zaczęli zwracać uwagę na te ważne dla niej aspekty.

Niezmiernie ważne jest, aby zrobiła przestrzeń na swoje Dziecko wolne: spontaniczne zachowania i odrobinę ryzyka bez planowania co musi być zrobione danego dnia i tworzenia listy rzeczy do zrobienia, a nawet listy list do zrobienia.

Podsumowanie informacji o driverze Bądź doskonały (za Mavis Klein):

Decyzja skryptowa “Nie jestem dość dobry” | “Jestem bezwartościowy”
w wariancie religijnym: „Jestem bezwartościowym grzesznikiem”
Rakieta uczuciowa wina i/lub obawa
Antyskrypt robienie zupełnego bałaganu
Obronny cel drivera redukcja niepokoju
Zasoby mądrość, celowość, wysokie standardy moralne oraz inne
Koszty depresja, gniew, krytyczność, autokracja, dogmatyzm
Otrzymane przyzwolenie organizacja (w znaczeniu: organizowanie różnych spraw)
 

Symptomy behawioralne

precyzja, nadmierne kwalifikacje, skrupulatność, pedanteria; wyszczególnianie i numerowanie punktów podczas mówienia; czyszczenie gardła (odchrząkiwanie); punktowanie palcem i ręką
Ekstremalna patologia depresja psychotyczna; zaburzenie obsesyjno-kompulsywne; anoreksja
Przyczyny w dzieciństwie zbyt duża i zbyt rygorystyczna struktura w codziennym życiu w dzieciństwie; rodzicielski rygor i/lub religijność lub inne nadmiernie ustrukturyzowane środowisko w dzieciństwie
Potrzebne nowe przyzwolenie tolerancja, kpienie z siebie, spontaniczność, generalne podejmowanie ryzyka i zgoda na docenienie różnorodności pozytywnych ludzkich cech i wartości

Osobiście zastanawiam się czy w niektórych aspektach Mavis Klein nie wyciąga zbyt daleko idących wniosków. Tworzy jednak spójny opis stylu funkcjonowania i jego przyczyn. Osoby zainteresowane pogłębieniem tego tematu odsyłam do jej publikacji.

Jeśli zainteresował Cię ten wpis, zerknij na opis pozostałych driverów:
– Driver: Bądź silny – analiza;
– Driver: Staraj się – analiza;
– Driver: Sprawiaj przyjemność – analiza.
Opis drivera Spiesz się zamieszczę niebawem.

Zobacz też jak rozpoznać driver w 15 minut oraz czego możesz dowiedzieć się o modelu strukturalnym w oparciu o driver: Stany Ja a drivery – model strukturalny.

Bibliografia:
Klein, M. (2013). Intimate Relationships: Pain and Joy. Winchester / Washington: Psyche Books

Driver: Bądź silny – analiza

Zdystansowany, niezależny, niedostępny i niezawodny. Niechętnie przyjmuje pomoc i z jeszcze większą trudnością o nią prosi. Lubi dawać sobie radę we własnym zakresie. Zachowuje dystans względem ludzi i z trudnością dopuszcza ich do siebie bliżej. Tak najczęściej widzimy człowieka, którego dominującym driverem jest Bądź silny. Co jednak kryje się głębiej?

Mavis Klein, psychoterapeutka i analityk transakcyjny w swoich książkach dokonuje dogłębnej analizy driverów, omawiając je począwszy od przyczyn wczesnodziecięcych, przez cel, przejawy, zasoby i koszty, aż po manifestację w wersji ekstremalnej (patologicznej). Wpis ten w całości poświęcam omówieniu drivera Bądź silny w oparciu o jej wnioski.

Osoby preferujące skrótową formę prezentacji wniosków zapraszam do zerknięcia na tabelkę zamieszczoną pod koniec wpisu.

Opis zachowania

Driver Bądź silny jest obroną przed strachem przed odrzuceniem. Osoba, którą cechuje unika odrzucenia przez stronienie w ogóle od wchodzenia w bliskie relacje. Stara się w jak największym zakresie radzić sobie samodzielnie. Mówi o uczuciach, ale ich nie okazuje. Szczególnie dotyczy to wyrażania smutku czy słabości przy innych. Ludzi, którzy wprost okazują swoje emocje postrzega jako nudnych lub nierozsądnych. Otoczenie widzi ją jako niezawodną, godną zaufania i zdolną do poradzenia sobie w trudnych sytuacjach. Zdystansowanie i samodzielność są jednak tylko maską, której przywdzianie chroni ją przed tworzeniem intymnych relacji z innymi, co zapobiega odrzuceniu za cenę utraty intymności w ogóle. Powtarza sobie kłamstwo, w które chce wierzyć: „Nie potrzebuję nikogo”. Deklaruje, że nie wierzy w miłość, choć w głębi serca (często nieświadomie) bardzo jej pragnie.

Brak podatności na zdanie innych i deklarowany brak potrzeby wsparcia z zewnątrz uważa za swoją mocną stronę. W rzeczywistości jednak głęboko wierzy (choć może to nie być uświadomione), że nie jest warta kochania. Zakłada, że nawiązywanie głębszych relacji i tak skończy się odrzuceniem. Może zdecydować się na związek z osobą bardzo potrzebującą wsparcia lub oczekującą (wręcz żądającą) pełnego oddania, aby nieustannie starać się zasługiwać na miłość w tej relacji. Swoje potrzeby stawia na dalszym planie koncentrując się na zaspokojeniu innych, aby zasłużyć na ich uczucie. Wierzy, że nie jest warta miłości i dlatego nie prosi o głaski oraz odrzuca otrzymywane głaski. Chwalona czy zauważana (głaski pozytywne) poddaje w wątpliwość szczerość intencji. Pojawia się tu pewien paradoks: ponieważ jednocześnie stara się na nie zasłużyć, jak i je odrzuca, pozostaje z wnioskiem, że jest niedoceniona.

Zasoby

Świetna i niezawodna w sytuacjach kryzysowych. Zachowuje spokój i działa skutecznie. Zdyscyplinowana: trzeba wstać o 6:00 na wędrówkę po górach? Nie ma sprawy. Nie tylko wstanie, ale też wszystko wcześniej przygotuje i sprawdzi. Nierzadko na tę wędrówkę wybierze się sama. W końcu (w swojej narracji) nie potrzebuje innych. Nie narzeka, niezależnie od okoliczności. Ciężko pracuje i jest uznawana za dobrego pracownika i kompana, na którym można polegać. Zwykle żyje zdrowo, aby unikać słabości, także w ciele. Niezawodna i chętnie wspierająca innych. Uważna na potrzeby otoczenia, jako że (świadomie lub nie) stara się zasłużyć na docenienie (które jednak i tak odrzuci). Chętnie pomaga potrzebującym i wstawia się za osobami w kłopotach.

Koszt

Największym kosztem, który płaci osoba o tym driverze jest samotność emocjonalna. Nawet jeśli w jej otoczeniu są ludzie – odgradza się od nich murem. W swojej narracji jest samowystarczalna i dumna z tego. Często nie widzi swoich prawdziwych potrzeb, przez co praca nad zmianą może być utrudniona. Boi się odsłonić, stąd rzadko nawiązuje głębokie relacje. Patologiczne natężenie cech związanych z driverem Bądź silny jest powiązane z autyzmem. Jest to ostateczne odrzucenie kontaktu z innymi.

Geneza

Driver cechuje dzieci wychowywane w domach, w których ekspresja emocji jest zblokowana, czasem w bardzo subtelny sposób. Rodzice wówczas powściągliwie okazują uczucia. Raczej nie przytulają i nie całują dzieci, a także mniej lub bardziej wprost zniechęcają je do okazywania tego rodzaju czułości. Często odbywa się to w żartobliwy, subtelny sposób, który jednak odbierany jest przez dziecko jako brak przyzwolenia na tę formę okazywania emocji. Negatywne emocje, szczególnie bolesne, także spotykają się z brakiem akceptacji. Dzieci te uczą się nie zwracać na siebie zbytniej uwagi i regulować swoje emocje we własnym zakresie. W dzieciństwie nie są nigdy beztroskimi, rozbawionymi i rozkapryszonymi dziećmi, nie mają tendencji do dogadzania sobie.

Driver może też być odpowiedzią dziecka na uczucie bycia niepotrzebnym wobec samowystarczalnej, zamkniętej i symbiotycznej relacji pomiędzy rodzicami, niezależnie od tego czy jest ona szczęśliwa czy też nieszczęśliwa. Dziecko wierzy wówczas, że nie posiada cech pozwalających na bycie kochanym. Wycofuje się i decyduje na samotność oraz samowystarczalność.

Typowa jest także sytuacja, w której jeden z rodziców jest narcystyczny i skupiony na swoim wewnętrznym Dziecku, a drugi rodzic koncentruje się na jego żądaniach. Żadne z rodziców nie ma już energii na zwracanie się do Dziecka własnego dziecka. W tej sytuacji często wchodzi ono w rolę Ratownika względem rodzica będącego w roli Ofiary w swoim małżeństwie. Następuje wtedy parentyzacja dziecka (dorosłe dziecko) – dziecko jest w roli Rodzica dla własnego rodzica, opiekując się nim i dając mu wsparcie. Nie ma tu już przestrzeni na jego własne Dziecko.

Przyczyną może być także zbyt szybka konieczność stania się „dorosłym” w efekcie czynników zewnętrznych, np. przebywania w szkole z internatem.

W związku: mężczyzna

Jest dżentelmenem i ma dobre maniery. Zwykle jest także zadbany. Niestety kobieta będąca w relacji z nim mierzy się z brakiem emocjonalnej odpowiedzi z jego strony. Może w związku z tym próbować używać swojej seksualności, aby sprawić, że on jednak straci dla niej kontrolę nad sobą. Jeśli natężenie cech charakterystycznych dla drivera jest silne, często także to się nie udaje, stąd niejednokrotnie zostaje on w końcu zostawiony. Opuszczenie może sprawić, że przyzna, iż cena jaką płaci za dumę z niezależności jest zbyt wysoka i zdecyduje się okazać emocje kobiecie, ale też nie musi. Bardziej typowe jest to, że kobieta na tyle wyraźnie pokaże jak jej zależy, że nie będzie już w stanie zaprzeczać jej uczuciom i zachowa się konsekwentnie i adekwatnie będąc z nią w związku, a także żeniąc się z nią, jednak bez deklaracji emocjonalnych, w szczególności bez wyznań miłości. Kiedy stanie się bardziej pewny jej uczuć może w końcu wyznać miłość, jednak nie zawsze tak się dzieje. Jeśli kobieta będzie podobna do niego w ich związku będzie brakowało intymności i emocji, jednak najprawdopodobniej nie będą świadomi tego braku. Może też wybrać bardzo potrzebującą wsparcia lub zaborczą kobietę starając się zasłużyć na jej miłość. Odpowie to na jego potrzebę starania się i w końcowej fazie doprowadzi do wniosku, że nie jest dla niej dość dobry. Skrajne natężenie cech sprawi, że mężczyzna ten będzie samotny. Dystans jaki stworzy wobec innych będzie bardzo duży, a kobiety w związku z nim będą nieszczęśliwe.

W związku: kobieta

Kobieta przejawiająca ten driver ma nieco łatwiejsze zadanie niż mężczyzna. Może nazwać swoje zachowanie nowoczesnym feminizmem, a mężczyźni (szczególnie pewni siebie) mogą uznać to za interesujące. Szybko jednak okaże się, że obawia się intymności. Mężczyzn, którzy próbują wchodzić z nią w relacje odbiera jako nieszczerych. Nawet kiedy się zakochuje cynicznie zaprzecza autentyczności uczuć partnera. Bardziej niż inne typy jest skłonna do jednorazowych przygód, po których odrzuca mężczyznę, starając się o nim zapomnieć. Zwykle wychodzi za mąż za zależnego, emocjonalnie niedojrzałego mężczyznę, ponieważ zakłada (często nieświadomie), że dojrzały, niezależny mężczyzna i tak by jej nie wybrał. W ten sposób potwierdza, że jest niewarta kochania. Jeśli jej cechy wynikające z drivera są umiarkowane, ze swoją kompetentną niezależnością i emocjonalną powściągliwością może wydawać się atrakcyjna dla pewnych siebie mężczyzn. Jeśli jednak cechy są nasilone, mężczyźni obawiają się jej, a nawet jest dla nich antypatyczna, jako że psychologicznie ich kastruje.

W roli rodzica

Rodzice o tym driverze czerpią przyjemność z rodzicielstwa. Posiadanie własnych dzieci pozwala im uzyskać to, czego sami nie mieli. Chętnie dają i okazują miłość, a w zamian uzyskują bezwarunkową miłość dzieci. Zawodzą jednak w okresie dojrzewania, ponieważ nie pozwalają im (nieświadomie) wyrażać emocjonalnego bólu. Dzieje się tak, ponieważ nie radzą sobie z jakimkolwiek bólem wyrażanym przez dzieci i prezentują postawę „dajemy radę”, wzmacniając taki styl radzenia sobie z problemami (a przy tym nieokazywanie uczuć) u dzieci. W okresie dojrzewania nastolatkowie przeżywają duże wahania emocji, a rodzice o tym driverze nie potrafią adekwatnie odpowiedzieć na ich potrzeby emocjonalne. W odpowiedzi na to dzieci często udają, że są stale zadowolone lub nawet stają się porywcze, aby nie prezentować smutku lub emocjonalnego bólu. Taka postawa rodziców może też prowadzić do wykształcenia się drivera Bądź silny u dzieci. Z drugiej strony rodzice mogą też nauczyć się od dzieci, że można przeżywać ból i wyrażać go. Ratowanie ludzi przez zaprzeczanie istnienia bólu lub negowanie możliwości jego wyrażania jest przecież tak samo samolubne jak zabranianie im wyrażania radości.

Podejście: jak budować relację

Chcąc zbudować relację z osobą o tym driverze warto chwalić ją za jej rozwagę, życzliwość i niezawodność. Należy także spełniać złożone obietnice, nie tylko duże, ale także te drobne, jak np. przyjście na umówioną godzinę. Warto doceniać wysiłek, jaki wkłada w zadowolenie drugiej osoby i odpowiadać adekwatnie, np. rewanżując się czymś miłym. Konieczne jest także zrozumienie, że potrzebuje od czasu do czasu prywatności i chwili tylko dla siebie. Głaski warto dawać w postaci ironii, a nie wprost – doceni je bardziej. Nie należy wymuszać na niej ekspresji smutku lub samotności. Prawdopodobnie zaprzeczy i jeszcze bardziej zamknie się w sobie odmawiając wejścia w intymną relacje, co może zaprzepaścić osiągnięte dotychczas efekty. Nie warto także krzyczeć ani zachowywać się histerycznie – wobec takich zachowań przyjmie milczącą, obojętną postawę, może być także nieczuła.

W związku potrzebuje otrzymywać wyrazy oddania, jednak raczej w zachowaniach niż w słowach. Warto jednak cierpliwie szukać adekwatnych słów dotyczących uczuć, które będą przyjmowane. Osoba o tym driverze bardzo pragnie mieć pewność, że jest kochana i potrzebna, oraz że partner czuje się kochany i szczęśliwy w relacji z nią. Kiedy będzie miała taką pewność może odważyć się odsłonić i zaryzykować wejście w intymną relację.

Możliwość zmiany

Aby czerpać z korzyści i minimalizować koszty, które daje driver, osoba którą cechuje musi odważyć się wchodzić w relacje z innymi i doświadczać zarówno bycia odrzucanym, jak i akceptowanym, co jest naturalnym procesem w budowaniu relacji z innymi ludźmi. Ważne jest też, aby zrozumiała, że także ma potrzeby i prawo do ich realizacji. Nie jest mniej ważna od innych. Pierwszym krokiem będzie uświadomienie sobie i nazwanie potrzeb, co u osób o tym driverze może sprawić trudność. Konieczne jest wzmacnianie Dziecka wolnego i odpowiedź na jego potrzeby. To także może początkowo nie być łatwe, ponieważ osoba o driverze Bądź silny od wczesnodziecięcych lat uczy się ignorować potrzeby swojego Dziecka.

Podsumowanie informacji o driverze Bądź silny (za Mavis Klein):

Decyzja skryptowa “Jestem niedoceniony” | “Jestem niewarty miłości”
Rakieta uczuciowa strach przed odrzuceniem
Antyskrypt skrajna niepodatność na wpływ innych, nuda
Obronny cel drivera unikanie odrzucenia przez nieproszenie o nic
Zasoby samowystarczalność, uważność na potrzeby innych (zwraca na nie uwagę, aby zasłużyć na miłość), niezawodność, elastyczność (prężność)
Koszty samotność, oziębłość, zdystansowanie, niska podatność na wpływ innych (co ma także negatywny wymiar – brak interakcji)
Otrzymane przyzwolenie niezawodność, elastyczność (prężność)
Symptomy behawioralne samowystarczalność, nieproszenie o pomoc („dzięki, dam radę!”); niska podatność na wpływ innych; mówienie raczej ogólne, a nie o sobie (unikanie zwrotu „ja”); obniżanie wagi uczuć oferowanych przez innych; nieokazywanie uczuć, rezerwa w zachowaniu; postawa nadmiernie wyprostowana; pozornie całkowicie w Dorosłym, ale rzeczywiście w Dziecku przystosowanym
Ekstremalna patologia autyzm
Przyczyny
w dzieciństwie

wychowywanie w domu, w którym ekspresja emocji jest zblokowana (szczególnie bólu i smutku), wobec czego dziecko uczy się nie okazywać emocji i prezentować postawę „dam radę”

odpowiedź dziecka na uczucie bycia niepotrzebnym wobec samowystarczalnej, zamkniętej, symbiotycznej relacji pomiędzy rodzicami (szczęśliwej lub nieszczęśliwej) – dziecko wierzy, że nie posiada cech pozwalających na bycie kochanym i odpowiada decyzją o samotności i samowystarczalności

parentyzacja dziecka (dorosłe dziecko): dziecko wchodzi w rolę Rodzica względem rodzica, który jest w roli Ofiary w swoim małżeństwie (najczęściej w relacji z narcystycznym partnerem)

zbyt szybka konieczność stania się „dorosłym” w wyniku czynników zewnętrznych (np. szkoła z internatem)

Potrzebne nowe przyzwolenie

akceptacja miłości od innych oraz ryzykowanie odrzucenia przez innych – przyzwolenie na bycie odrzuconym czasem, żeby być zaakceptowanym innym razem

proszenie oraz branie dla siebie zamiast ciągłego dawania innym

rozwijanie i wyrażanie Dziecka wolnego

Osobiście zastanawiam się czy w niektórych aspektach Mavis Klein nie wyciąga zbyt daleko idących wniosków. Tworzy jednak spójny opis stylu funkcjonowania i jego przyczyn. Osoby zainteresowane pogłębieniem tego tematu odsyłam do jej publikacji.

Jeśli zainteresował Cię ten wpis, zerknij na opis pozostałych driverów:
– Driver: Bądź doskonały – analiza;
– Driver: Staraj się – analiza;
– Driver: Sprawiaj przyjemność – analiza.
Opis drivera Spiesz się zamieszczę niebawem.

Zobacz też jak rozpoznać driver w 15 minut oraz czego możesz dowiedzieć się o modelu strukturalnym w oparciu o driver: Stany Ja a drivery – model strukturalny.

Bibliografia:
Klein, M. (2013). Intimate Relationships: Pain and Joy. Winchester / Washington: Psyche Books