Driver: Spiesz się – analiza

Na pierwszy rzut oka żywiołowy, aktywny, spontaniczny i nieustannie w biegu. Załatwia miliony spraw naraz, zwykle na ostatnią chwilę. Często sprawia wrażenie, jakby musiał natychmiast wyjść załatwić inne ważne sprawy. Trudno mu usiedzieć w miejscu. Entuzjastycznie podchodzi do nowych znajomości i ma wielu przyjaciół. Tak najczęściej widzimy człowieka, którego dominującym driverem jest Spiesz się. Co jednak kryje się głębiej?

Mavis Klein, psychoterapeutka i analityk transakcyjny w swoich książkach dokonuje dogłębnej analizy driverów, omawiając je począwszy od przyczyn wczesnodziecięcych, przez cel, przejawy, zasoby i koszty, aż po manifestację w wersji ekstremalnej (patologicznej). Wpis ten w całości poświęcam omówieniu drivera Spiesz się w oparciu o jej wnioski.

Osoby preferujące skrótową formę prezentacji wniosków zapraszam do zerknięcia na tabelkę zamieszczoną pod koniec wpisu.

Opis zachowania

Dostrzegana na pierwszy rzut oka aktywność, spontaniczność i pozytywne usposobienie do innych to jednak pewna fasada. Pod nią kryje się strach przed życiem, które jest postrzegane jako przerażające. Ciągła aktywność pozwala nie mieć czasu na myślenie o tym. Driver Spiesz się jest bowiem obroną przed strachem przed życiem. Osoba, którą cechuje, zakłada, że świat jest generalnie wrogi. Trudno jej uzyskać stan zaspokojenia i satysfakcji. Poszukuje ponadczasowej i bezwarunkowej miłości z nadzieją, że zaprzeczy ona bólowi istnienia, co prowadzi do nieuchronnych, nieustannych porażek w tym zakresie. W efekcie staje się podejrzliwa i nieufna w stosunku do innych ludzi.

Osoby te widzą miłość jako coś, co zostanie zabrane po krótkim czasie, podczas gdy ból po tym będzie tak duży, że lepiej w ogóle nie przyjmować miłości, niż płacić tę cenę. W związku z tym idą przez życie realizując skrypt „bez miłości”, jednocześnie łaknąc miłości i pozytywnej uwagi innych. Deklarują także, że to właśnie miłości pragną, jednak paradoksalnie zachowują się tak, aby ostatecznie zostać odtrąconym przez innych. Finalnie udowadniają tym sobie, że nie ma bezwarunkowej miłości, której pragną. Często osoby te są wówczas nienawistne względem osób, które nie dają im tego, czego chcą.

Nie lubią być sami, a jednak gdy są w towarzystwie, wydaje się, że woleliby być gdzieś indziej. Trudno im usiedzieć spokojnie, często stukają palcami w blat, marszczą brwi, jakby nie rozumieli co ktoś do nich mówi. Osoby te są w biegu przez całe swoje życie. Zdają się dbać o to, aby nie mieć czasu na sen. Walczą o wszystko, ale finalnie kończą z niczym.

Osoby o tym driverze często używają słów: „pospiesz się”, „czas”, „szybko”, „niepokój”, „energia”, „zmęczenie”, „bez sensu”. Zwykle mówią „ja”, a nie „my”. Ich ton głosu jest nawołujący, żądający, ale także szybki i urywany (staccato). Mówią szybko i często przerywają innym. Są niecierpliwi, niespokojni. Często piją za dużo alkoholu i w ryzykowny, brawurowy sposób prowadzą samochód, uprawiają sporty ekstremalne.

Kiedy osoba o tym driverze pogodzi się z tym, że nie osiągnie bezwarunkowej, ponadczasowej miłości, zacznie widzieć siebie i innych jako generalnie dobrych oraz zdecyduje się cenić warunkową miłość (taką, na którą musi zapracować) może czerpać ze swoich zasobów. Będzie wówczas pozytywną, spontaniczną osobą, która lubi przygodę i żyje pełnią życia.

Zysk

Zasobem, do którego ma dostęp osoba o driverze Spiesz się, jest szybkość działania i efektywność. Konieczna jest szybka modyfikacja planu i improwizacja? Nie ma problemu, lecimy z tematem. Szybkość, gotowość do dostosowania się do zmian, łatwość w nawiązywaniu relacji z innymi, otwartość na przygodę i ekscytujące wyzwania są pewnego rodzaju zyskiem z posiadania tego drivera.

Koszt

Największym kosztem, który płaci osoba o tym driverze, jest dysonans pomiędzy pragnieniem bycia kochanym, a postrzeganiem innych jako osoby wrogie, którym nie można ufać. W efekcie odczuwa niepokój, napięcie, a także przezornie sama nastawia się wrogo względem innych. Dużym ryzykiem są też autodestrukcyjne zachowania: brawurowa jazda samochodem, nadużywanie alkoholu lub narkotyków, uprawianie sportów ekstremalnych zagrażających życiu. Wszystko to związane jest z chciwością i nieumiejętnością odpuszczania, z chęcią doświadczenia wszystkiego szybko i intensywnie.

Geneza

Rozwinięcie się drivera Spiesz się jest związane z doświadczeniem opuszczenia mającym miejsce do 3 roku życia. Dziecko na nieświadomym poziomie przyjmuje, że to jego wina. Zostało odrzucone przez jego wewnętrzne „zło”. Rodzice i świat byliby szczęśliwsi, gdy się nie narodziło.

Typowe jest także występowanie tego drivera u dzieci, które dorastały w rodzinach, w których oczekiwało się, że natychmiast podporządkują się poleceniom matki lub ojca. Nie czuły one przynależności. Atmosfera w tych rodzinach często była napięta, a członkowie rodziny kłócili się i krzyczeli na siebie nawzajem. W domu panował chaos i przerażająca (dla dziecka) nieprzewidywalność. Nikt nie miał czasu, aby zauważać dziecko, a jeśli już miało to miejsce, to raczej były to negatywne sygnały (złość). Dziecko było traktowane przez rodziców bardziej jako obiekt, o który się potykają. Często zachowywali się tak, jakby miało zejść im z drogi i z oczu, tak by nie musieli poświęcać mu uwagi.

Zwykle osoby z tym driverem mają mgliste wspomnienie bycia kochanymi jako dzieci, ale także doświadczenie nagłego, wstrząsającego odrzucenia w okresie między 18 miesiącem a 3 rokiem życia. Powoduje to narastający brak zaufania względem każdej formy miłości, jaka jest im oferowana.

Umiarkowane natężenie drivera Spiesz się jest zauważalne nawet w najszczęśliwszych rodzinach, gdy ma miejsce separacja dziecka od matki / głównego opiekuna, zanim dziecko jest w stanie zrozumieć znaczenie tej rozłąki. Ma to miejsce np. w przypadku hospitalizacji. Znaczenie ma tu nawet stosunkowo krótka rozłąka, np. tydzień w szpitalu bez obecności głównego opiekuna.

W związku: mężczyzna

Mężczyzna o tym driverze jest skoncentrowany na sobie, nieprzewidywalny i spięty. Potrzebuje dojrzałej partnerki, która zapewni mu bezpieczną strukturę w życiu. Może ją przy tym tyranizować z pozycji ofiary, nadmiernie skupiając się na swoich potrzebach. Może sprawiać wrażenie aktywnego seksualnie, co będzie schlebiało partnerce, ale w rzeczywistości seksualność służy do zapewnienia mu emocjonalnego bezpieczeństwa. Nierzadko zdarza się, że ten namiętny kochanek nad ranem znika.

Poszukuje związku z dojrzałą, dobrą kobietą, która będzie mu matkować, pocieszać i uspokajać. Jednocześnie będzie się buntował przeciwko jej próbom kontroli i nałożenia struktury. Będzie to służyło „testowaniu” jej miłości i sprawdzeniu czy rzeczywiście jest bezwarunkowa.

W umiarkowanym natężeniu drivera mężczyzna ten może być stymulującym towarzyszem, który wnosi spontaniczność do relacji. W ekstremalnym natężeniu zwiąże się tylko z kobietą, która ma ekstremalną potrzebę bycia męczennikiem.

W związku: kobieta

Kobieta o tym driverze jest w związku płaczącą, małą dziewczynką. Jest generalnie niezorganizowana, często źle się czuje, gdy przerastają ją codziennie zobowiązania. Szuka partnera, który będzie „dobrym tatusiem”. Zdarza się, że stosuje emocjonalny szantaż, aby spełniał jej życzenia na każde zawołanie.

Nierzadko otwarcie daje wyraz swojej niechęci do seksu, ale toleruje bliskość i przytulanie z nim związane, aby uzyskać poczucie bycia kochaną. Często ukrywa ją jednak, prezentując dużą ochotę i gotowość na zbliżenie, także w wymyślny sposób, aby zdobyć upragnioną bezwarunkową miłość. Odgrywa rolę seksownej kobiety, aby związać partnera ze sobą, ale w rzeczywistości nie widzi seksu jako wyrazu dojrzałej miłości.

W umiarkowanym natężeniu drivera kobieta ta jest powabna i czarująca poprzez trzymanie swojego partnera w napięciu. W ekstremalnym natężeniu potrafi ustanowić relację tylko z partnerem, który ma bardzo niską samoocenę i ukrywa ją przez bycie lojalnym i pobłażliwym względem swojej nadmiernie potrzebującej partnerki.

W roli rodzica

Rodzice o tym driverze wymagają od dzieci miłości. Matki cechuje zwykle zadowolenie z pierwszego roku macierzyństwa, ponieważ potrzeby noworodka interpretują jako miłość. Kiedy jednak dziecko rośnie i zaczyna wyrażać swoją wolę, czuję one się coraz mniej oczarowane macierzyństwem. Dzieci zwykle boją się rodziców o tym driverze, a zwłaszcza ich gwałtownej zmienności. Uczą się mieć niewielkie oczekiwania co do emocjonalnej odpowiedzi ze strony rodziców.

Rodzice ci cieszą się, gdy dzieci stają się coraz mniej zależne od nich i gdy zaczynają żyć własnym życiem. Kiedy jednak dzieci opuszczą już dom oczekują oni, że dzieci będą się regularnie z nimi kontaktować, aby dowiedzieć się co u nich słychać. Sami nie będą jednak przejawiać dużego zainteresowania życiem dzieci. Dzieci są związane z rodzicami przez poczucie obowiązku lub litości, jednak widzą, że nie otrzymają one od rodziców troski i opieki. Muszą jej szukać w innej relacji.

Podejście: jak budować relację

Jeśli jesteś w kontakcie z osobą o tym driverze chwal ją za jej efektywność i ciesz się jej spontanicznością. Zapewniaj ją także, że ma mnóstwo czasu. Nie pozwól, aby zastraszyła Cię swoimi wybuchami i nadmiernymi żądaniami. Zamiast im ulegać, postaw granicę: cicho, ale stanowczo poinformuj, że opuszczasz ją na chwilę, zapewniając jednak, że wrócisz, aby jej wysłuchać i porozmawiać spokojnie i racjonalnie.

Jeśli jesteś w intymnej relacji z tą osobą, prawdopodobnie podoba Ci się, jak bardzo Cię potrzebuje. Uważaj jednak, aby nie trzymać swojego partnera/partnerki w tym stanie dla zaspokojenia własnej potrzeby bezpieczeństwa emocjonalnego. Pozwól sobie naprawdę kochać przez postawienie jasnych granic, zamiast pobłażliwie spełniać jego/jej nadmierne żądania, a także przedstawiaj swoje oczekiwania. Uzyskasz wówczas miłość ofiarowaną nie z desperacji, a z wolnej woli. W prawdziwej miłości jest miejsce na ustanawianie granic, które pozwalają drugiej osobie wzrastać w autonomii i pozytywnie rozumianej samowystarczalności.

Przekonaj ją/jego o wewnętrznej wartości życia.

Możliwość zmiany

Aby czerpać z korzyści i minimalizować koszty, które daje driver, osoba, którą cechuje, musi nauczyć się kochać życie i chcieć zasłużyć na miłość, której pragnie. Bezwarunkowa miłość jest czymś, co dzieci otrzymują od rodziców. Nie da się tego nadrobić w dorosłym życiu.

Pomocne mogą być wybory, które w jakiś sposób legitymizują kluczową pozycję „outsidera”, np. życie pod miastem, tak aby dojeżdżać do pracy. Idealnie, jeśli praca lub inna życiowa aktywność pozwoli na bycie w ruchu.

Ponad wszystko jednak, osoba o tym driverze, musi nauczyć się zatrzymywać od czasu do czasu. Usiąść, spokojnie pomyśleć i nie podejmować działań, dopóki ich uważnie nie zaplanuje. Pomoże to uporządkować chaos. Pomocne mogą być listy rzeczy do zrobienia i generalnie wprowadzenie nieco struktury do codziennego życia.

Równie ważne dla osoby o tym driverze jest nauczenie się, że inni ludzie także mają swoje potrzeby, które chcą realizować. Warto dać im czas i przestrzeń na nie, bez oczekiwania, że powinni się dostosować, a także wchodzić w interakcje z pozytywnym nastawieniem, zamiast nieufności i podejrzliwości.

Podsumowanie informacji o driverze Spiesz się (za Mavis Klein):

Decyzja skryptowa „Życie jest pozbawione sensu i pełne bólu. Jeśli czegoś chcę, mogę to dostać tylko na krótką chwilę, a później zostanie mi to zabrane na zawsze. Lepiej zatem odrzucić ludzi, zanim ludzie odrzucą mnie.”
Rakieta uczuciowa panika, niezdolność do myślenia, zmęczenie
Antyskrypt spóźnianie się, bezruch
Obronny cel drivera usprawiedliwienie trwającej egzystencji przez gorączkowe poszukiwanie osoby, która będzie kochała bezwarunkowo i wiecznie
Zasoby Otwartość na przygodę, umiejętność odnalezienia się w różnych sytuacjach szybko i pozytywnie, wrażliwość na uczucia innych
Koszty niepokój, wrogość, pasywny opór, chciwość, zachowania autodestrukcyjne
Otrzymane przyzwolenie efektywność
Symptomy behawioralne nieustanny pośpiech, życie w biegu, brak czasu na sen; (pozorne) pozytywne usposobienie względem nowości i innych ludzi
Ekstremalna patologia schizofrenia paranoidalna
Przyczyny
w dzieciństwie
– separacja od matki w wieku poniżej 3 lat (nawet kilkudniowa)
– wychowanie w domu, w którym dziecko „przeszkadzało” rodzicom, miało zejść im z oczu i nie zawracać głowy
Potrzebne nowe przyzwolenie gotowość do zasłużenia na miłość innych
gotowość do kochania życia takim, jakie jest

Osobiście zastanawiam się czy w niektórych aspektach Mavis Klein nie wyciąga zbyt daleko idących wniosków. Tworzy jednak spójny opis stylu funkcjonowania i jego przyczyn. Jeśli jesteście zainteresowani pogłębieniem tego tematu, odsyłam do jej publikacji.

Jeśli zainteresował Cię ten wpis, zerknij na opis pozostałych driverów:
– Driver: Bądź doskonały – analiza;
– Driver: Bądź silny – analiza;
– Driver: Sprawiaj przyjemność – analiza;
– Driver: Staraj się – analiza.

Zobacz też jak rozpoznać driver w 15 minut oraz czego możesz dowiedzieć się o modelu strukturalnym w oparciu o driver: Stany Ja a drivery – model strukturalny.

Bibliografia:
Klein, M. (2013). Intimate Relationships: Pain and Joy. Winchester / Washington: Psyche Books

I jak tu zbudować porozumienie…

Czy pamiętasz ostatnią rozmowę, w której nie znalazłeś wspólnego języka z rozmówcą? Jak się wtedy zachowywałeś? Próbowałeś przestawić fakty lub opinie, działać, ironizować, a może starałeś się zadbać o przyjemną atmosferę lub wycofałeś się, aby zebrać myśli i wybrać najlepsze rozwiązanie? A jak zachowywał się Twój rozmówca? Reagował adekwatnie na to co mówisz i robisz, czy też inaczej niż się spodziewałeś? Skoro zostałeś z poczuciem, że nie udało się Wam znaleźć wspólnego języka – coś poszło nie tak. Jak zatem dotrzeć do naszych rozmówców: zbudować porozumienie pozwalające na efektywną wymianę zdań?

Różnimy się od siebie pod wieloma względami. Jednym z nich są preferowane kanały komunikacji oraz obszary, których w kontakcie z innymi staramy się unikać. Badania w tym zakresie prowadzili m.in. psychiatra Paul Ware i psycholog kliniczny Taibi Kahler (twórca znanego analitykom transakcyjnym pojęcia driverów). Bazując na swoich doświadczeniach klinicznych i licznych badaniach opracowali oni podwaliny koncepcji adaptacji osobowości – teorii tak skutecznej, że zainteresowała się nią NASA. Taibi Kahler został poproszony o weryfikację kandydatów na astronautów pod kątem ich profilu osobowościowego właśnie z wykorzystaniem tego modelu.

Jedynym z elementów tej koncepcji jest określenie preferowanych kanałów komunikacji, spośród trzech kategorii: myślenie, uczucia i zachowanie. Są to tzw. drzwi kontaktu, które obejmują:
DRZWI WEJŚCIOWE – obszar, w który osoba inwestuje najwięcej energii i jednocześnie jest on dla niej najbardziej dostępny – najłatwiej zbudować porozumienie w oparciu o niego;
DRZWI KOŃCOWE – obszar pracy, który pozwoli na najefektywniejsze zmiany, jednak przejście do niego jest możliwe dopiero po ustanowieniu kontaktu i zbudowaniu relacji, nie każdy rozmówca może się tutaj dostać;
DRZWI PUŁAPKĘ – obszar obrony, który zablokuje osobę, szczególnie jeśli odwołamy się bezpośrednio do niego.

Kolejność poruszania poszczególnych obszarów (myślenie, uczucie, zachowanie) jest zatem bardzo ważna. Warto znać swoją adaptację i związaną z nią sekwencję drzwi kontaktu, aby zrozumieć swoje potrzeby oraz rozpoznać adaptację naszego rozmówcy lub, jeśli tego nie potrafimy, przynajmniej rozpoznać drzwi wejściowe, aby w oparciu o to zbudować porozumienie. Jest to szczególnie istotne w kontaktach z osobami, których preferencje są odmienne od naszych. Wdrożenie tej koncepcji jest też dużym ułatwieniem dla psychologów, trenerów, coachów i innych profesjonalistów pracujących z klientem nad zmianą. Umiejętne przejście od drzwi wejściowych, w których następuje ustanowienie relacji do drzwi końcowych, które pozwalają na realną zmianę, przy jednoczesnym unikaniu drzwi pułapki, w których klient jest w oporze, pozwala na efektywną pracę i realne wsparcie klienta w procesie zmiany.

W oparciu o obserwację swoich klientów Ware wyróżnił sześć adaptacji osobowości powiązanych z klasyfikacją DSM (stąd też nazwy nawiązujące do niej). Kolejny psycholog kliniczny pracujący nad rozwojem koncepcji – Vann Joines, zaproponował mniej etykietujące nazwy, w których pierwszy człon podkreśla zasoby, a drugi – obszar do rozwoju danej adaptacji.

tabela

JAK ZBUDOWAĆ POROZUMIENIE Z OSOBĄ, KTÓREJ DOMINUJĄCA ADAPTACJA TO…

ODPOWIEDZIALNY PRACOHOLIK
Główny driver: Bądź doskonały
Drzwi wejściowe: myślenie (fakty)
Silna strona, której używa: logika
Ceni: dane i informacje

Jest odpowiedzialny i można na nim polegać. Dba o dobre maniery i schludny wygląd. Jeśli powierzy mu się jakieś zadanie z pewnością je wykona. Ma jednak trudność z relaksowaniem się i spontanicznością. To perfekcjonista z nadmiernym poczuciem obowiązkowości. Perfekcji wymaga również od innych, stąd zwykle jest krytyczny. Jego dominujący driver to „Bądź doskonały”, co oznacza, że czuje się dobrze ze sobą, jeśli dokłada starań, aby robić wszystko perfekcyjnie.

Odpowiedzialny pracoholik kontaktuje się z otoczeniem przez myślenie (drzwi wejściowe) i używa określeń odnoszących się do niego („myślę, że…”, „muszę to przeanalizować / przemyśleć”) oraz pyta o szczegółowe dane („Co?”, „Kto?”, „Jak?”). Nawiązanie relacji będzie łatwiejsze, jeśli odwołamy się do myślenia. Korzystne może być także szczere chwalenie go za sprawne wyciąganie wniosków. W komunikacji preferuje adekwatne pytania odnoszące się do faktów.

Przykład nawiązywania relacji:
Rozmówca: „To było nielogicznie.” (myślenie)
Reakcja dopasowana: „Co jeszcze myślisz o tej sytuacji?” (myślenie)
Reakcja niedopasowana: „Jak się z tym czujesz?” (emocje)

Odpowiedzialny pracoholik kieruje się logiką, jednak koncentruje się na niepotrzebnych detalach i całości koncepcji, zamiast na rozwiązaniu problemu. Po nawiązaniu relacji w oparciu o obszar myślenia należy zachęcić go do powiązania myślenia z uczuciami (drzwi końcowe). W tym celu warto nadal zadawać pytania, jednak już o uczucia i emocje. Zintegrowanie emocji z myśleniem pozwoli mu odpuścić i ruszyć dalej z większą swobodą – zmiana nastąpi zatem w obszarze zachowania (drzwi pułapka). W tym momencie można także wyrażać troskę, jako że rozmowa przeniesiona zostaje w obszar emocji. Zachowanie stanowi pułapkę, ponieważ osoba z driverem „Bądź doskonały” stara się robić wszystko perfekcyjnie. Jeśli zasugerujemy, że jej zachowanie wymaga zmiany poczuje, że nie spełnia wewnętrznego nakazu. Utknie wówczas na oskarżaniu siebie i tym mocniej skoncentruje się na obszarze myślenia („muszę to zrozumieć”, „potrzebuję to przemyśleć”), zamiast ruszyć dalej.

BŁYSKOTLIWY SCEPTYK
Główny driver: Bądź doskonały i Bądź silny / Bądź doskonały projektowany
Drzwi wejściowe: myślenie (opinie)
Silna strona, której używa: wartości
Ceni: lojalność i zaangażowanie

Jest doskonałym organizatorem – najpierw myśli, potem działa. Jest czujny i dostrzega detale. Przewiduje potencjalne trudności i jest na nie gotowy. Jest krytyczny względem siebie i innych, w trosce o wysokie standardy. Posiada dwa dominujące drivery: „Bądź doskonały” i „Bądź silny”, co oznacza, że czuje się dobrze ze sobą, jeśli dokłada starań, aby robić wszystko perfekcyjnie, jednocześnie nie okazując słabości i swoich potrzeb.

Błyskotliwy sceptyk kontaktuje się z otoczeniem przez myślenie (drzwi wejściowe). Używa określeń odnoszących się do swoich opinii wynikających z logicznej analizy („uważam, że”). Ceni jasno określony system wartości, do których się odwołuje. Nawiązanie relacji będzie łatwiejsze, jeśli będziemy odwoływać się do jego myślenia zachowując jednocześnie transparentność. Błyskotliwy sceptyk lubi przewidywalność i przejrzystość, jest wyczulony na próby manipulacji. Preferuje adekwatne pytania odnoszące się do jego wartości i opinii.

Przykład nawiązywania relacji:
Rozmówca: „Moim zdaniem należy zachować się rozsądnie.” (myślenie)
Reakcja dopasowana: „Co twoim zdaniem będzie w tej sytuacji rozsądne?” (myślenie)
Reakcja niedopasowana: „I jakie kroki podejmiesz?” (zachowanie)

Błyskotliwy sceptyk myśli schematycznie, przez co może niewłaściwie interpretować sytuacje i działać w oparciu o błędne wnioski. Projektuje też swoje myśli i uczucia na innych. Ważne jest zatem, aby po nawiązaniu relacji zaprosić go do przemyślenia czy jego opinie na temat innych są prawdziwe. Kiedy odkrywa co jest prawdą pojawiają się uczucia (drzwi końcowe) związane z dotychczasowymi osądami. Staje się wtedy mniej sceptyczny i podejrzliwy – następuje zmiana zachowania (drzwi pułapka). Osoba z driverem „Bądź doskonały” i „Bądź silny” robi co może, aby zachowywać się perfekcyjnie i dać sobie radę bez wsparcia innych, więc sugerowanie, że jej zachowanie (drzwi pułapka) wymaga zmiany spowoduje, że poczuje się źle ze sobą i stanie się podejrzliwa. Poczuje się także zaatakowana i odpowie na ten domniemany atak.

KREATYWNY MARZYCIEL
Główny driver: Bądź silny
Drzwi wejściowe: zachowanie (wycofanie)
Silna strona, której używa: wyobraźnia
Ceni: prywatność i własną przestrzeń

Sprawia wrażenie powściągliwego i trzymającego się na uboczu, jest nieśmiały i wrażliwy, stąd wycofuje się z kontaktu z innymi, aby się ochronić. Może być przy tym artystycznie uzdolniony. Pociąga go również nauka, religia lub filozofia. Preferuje samotność, przy czym dla innych jest miły i wspierający. Jego dominujący driver to „Bądź silny”, co oznacza, że czuje się dobrze ze sobą, jeśli ze wszystkim radzi sobie sam i nie okazuje na zewnątrz emocji oraz potrzeb.

Kreatywny marzyciel radzi sobie z otoczeniem przez wycofanie (bierne zachowanie). Nauczył się nie okazywać swoich potrzeb i zaspokajać je w sferze marzeń i wyobraźni. Ustanowienie z nim dobrego kontaktu obejmuje podążanie za nim w jego wyobraźni i wyciągniecie go z niej tak, aby zaczął funkcjonować w rzeczywistości. Aby to osiągnąć warto użyć dyrektywnego stylu komunikacji oraz pytać wprost. Kreatywny marzyciel musi mieć jednak pewność, że wyrażenie siebie nie przytłoczy rozmówcy, stąd należy zadbać o zapewnienie bezpieczeństwa i stabilności podczas rozmowy.

Przykład nawiązywania relacji:
Rozmówca: „Kiedy mam problem wycofuje się i tworzę różne scenariusze.” (zachowanie: wycofanie)
Reakcja dopasowana: „Wyobraź sobie to zatem i opisz co widzisz.” (zachowanie: wycofanie)
Reakcja niedopasowana: „I jakie towarzyszą ci wtedy uczucia?” (emocje)

Kreatywny marzyciel ma tendencję do pogrążania się w swojej wyobraźni. Po nawiązaniu relacji należy zaprosić go do myślenia (drzwi końcowe) o swoich potrzebach i pragnieniach. Ważne jest, aby podzielił się swoimi myślami, a następnie podjął działanie, aby urzeczywistnić swoje pragnienia. Kiedy zintegruje myślenie z zachowaniem pojawi się zmiana w emocjach (drzwi pułapka) – ożywi się i zacznie się ekscytować działaniem. Osoba z driverem „Bądź silny” nauczyła się nie mieć potrzeb i nie wyrażać emocji. Zmuszana do mówienia o swoich emocjach może poczuć się źle ze sobą, jako nie dość silna. Praca na emocjach odbywa się zatem przez integrowanie myślenia z zachowaniem.

ŻARTOBLIWY OPOZYCJONISTA
Główny driver: Staraj się
Drzwi wejściowe: zachowanie (reakcja: lubię / nie lubię)
Silna strona, której używa: humor
Ceni: spontaniczność i kreatywność

Lubi dobrą zabawę i ma dużo energii. Szybko zauważa, co jest nie tak w danej sytuacji i punktuje to. Dobrze się czuje w roli detektywa, krytyka czy reportera śledczego. Ma tendencję do opierania się wszelkim dyrektywnym komunikatom. Za wszelką cenę chce robić rzeczy po swojemu i sprzeciwia się nawet subtelnym naciskom. Ma tendencję do walki o władzę. Jego główny driver to „Staraj się”, co oznacza, że czuje się dobrze ze sobą, jeśli z wkłada dużą ilość energii w różne działania.

Żartobliwy opozycjonista kontaktuje się z otoczeniem przez zachowanie – reakcję typu lubię / nie lubię („Super sprawa!” / „Nieee, bez sensu, nie chcę w to wchodzić.”). Zachowanie to jest też często bierno-agresywne, np. nie prosi wprost o reakcję na swoje potrzeby, ale wysyła ukryte przekazy: zamiast poprosić o otworzenie okna powie: „Trochę tu duszno, prawda?” w oczekiwaniu, że ktoś wstanie i otworzy okno. Najłatwiej zbudować relację pozostając na poziomie reakcji (lubię vs. nie lubię) – reagując żartobliwie. W tej formule czuje się zrelaksowany i bezpieczny.

Przykład nawiązywania relacji:
Rozmówca: „To było zupełnie do kitu.” (zachowanie: reakcja)
Reakcja dopasowana: „Ocho, nie spodobało ci się to.” (zachowanie: reakcja)
Reakcja niedopasowana: „Co jeszcze myślisz o tej sytuacji?” (myślenie)

Kolejnym krokiem jest przejście z żartobliwego tonu do okazania troski niezbędnej, aby Żartobliwy opozycjonista mógł wyrazić uczucia (drzwi końcowe). Dzięki wyrażeniu i doświadczeniu tłumionych emocji przestanie zmagać się tak bardzo ze wszystkimi. Ważne jest wspieranie go i okazywanie akceptacji dla takiego, jakim jest, aby doświadczył, że nie musi się zmieniać, aby być docenionym. Tym samym nie musi walczyć o akceptację. Spowoduje to zmianę w jego sposobie myślenia (drzwi pułapka). Osoba z driverem „Staraj się” inwestuje dużo energii w działania, które jednak nie prowadzą do celu – myśli w kategoriach albo-albo, wszystko albo nic, stąd bezpośrednie odwołanie się do myślenia nie będzie skuteczne i tylko powieli ten schemat.

ENTUZJASTYCZNY PRZESADZAJĄCY
Główny driver: Sprawiaj przyjemność
Drzwi wejściowe: emocje
Silna strona, której używa: współczucie
Ceni: rodzinę i przyjaźń

Ma dużo energii i lubi przebywać z ludźmi. Z serdeczną troską dba o potrzeby innych, zwracając uwagę czy dobrze się czują. Ma jednak tendencję do nadmiernie emocjonalnych reakcji, przez co może się wydawać niestabilny emocjonalnie. Od innych także wymaga uprzejmości i troski o dobrą atmosferę. Jego główny driver to „Sprawiaj przyjemność”, co oznacza, że czuje się dobrze ze sobą, jeśli dba o potrzeby innych osób i to właśnie nauczył się robić już w dzieciństwie. Jest zatem miły i uprzejmy, zależy mu na byciu lubianym i źle znosi konflikty.

Entuzjastyczny przesadzający kontaktuje się z otoczeniem głównie przez uczucia (drzwi wejściowe). Używa określeń odnoszących się do emocji, atmosfery („czuję się…”). Chce sprawiać przyjemność, stąd wypowiada się ostrożnie, często używając trybu przypuszczającego lub pytającego, aby sprawdzić czy to, co mówi, pasuje rozmówcy („tak mi się wydaje”). Emocje są dla niego bardzo ważne i zbudowanie porozumienia będzie łatwiejsze, jeśli odniesiemy się do nich. W ten sposób poczuje, że rozmówca okazał mu uwagę. Najbardziej odpowiada mu troskliwe okazanie zainteresowania dla jego uczuć. Inna możliwość to serdecznie żarty w nawiązaniu do jego emocji.

Przykład nawiązywania relacji:
Rozmówca: „Czuję się tym tak przytłoczony…” (emocje)
Reakcja dopasowana: „Czuję, jak trudne jest to dla ciebie.” (emocje)
Reakcja niedopasowana: „Co myślisz o swojej reakcji?” (myślenie)

Entuzjastyczny przesadzający kieruje się emocjami, jednak są to raczej płytkie emocje, np. wyraża zachwyt, ale raczej nie precyzuje konkretnych zalet. Ma tendencję do uważania, że rzeczywistość jest dokładnie taka, jak mu podpowiadają emocje. Nie uwzględnia przy tym obiektywnych wskaźników. Po nawiązaniu kontaktu warto zaprosić go do myślenia (drzwi końcowe), co pozwoli mu zintegrować emocje z faktami. Najlepiej zrobić to przechodząc do pytań o odczuwane emocje, ponieważ umożliwi to przejście do myślenia. W efekcie tej pracy może nastąpić realna zmiana zachowania (drzwi pułapka) – kiedy zacznie myśleć o tym, co czuje, przestanie reagować nadmiernie emocjonalnie. Osoby z driverem „Sprawiaj przyjemność” od wczesnego dzieciństwa uczą się zachowywać najlepiej jak potrafią, aby sprawiać przyjemność innym. Bezpośrednie pytanie o to co mogą zrobić lub jak mają zamiar działać w danej sytuacji zablokuje je, ponieważ już robią to co mogą, stąd skoncentrują się na swoim przeżywaniu danego problemu.

CZARUJĄCY MANIPULATOR
Główny driver: Bądź silny i Sprawiaj przyjemność / Bądź silny projektowany
Drzwi wejściowe: zachowanie (akcja)
Silna strona, której używa: urok
Ceni: zdolność adaptacji i samowystarczalność

Jest charyzmatyczny i potrafi pociągnąć za sobą innych. Lubi akcję i ekscytację, może zwracać na siebie uwagę wyglądem i drogimi dodatkami. Ma tendencję do manipulowania. Chce być o krok przed wszystkimi i stara się ośmieszyć innych, aby udowodnić swoją wyższość. Za wszelką cenę unika zależności i chce być samowystarczalny. Posiada dwa dominujące drivery, pomiędzy którymi przeskakuje: „Bądź silny” i „Sprawiaj przyjemność”. Z jednej strony czuje się dobrze ze sobą, jeśli ze wszystkim radzi sobie sam i nie okazuje na zewnątrz emocji oraz potrzeb, a z drugiej strony reaguje na potrzeby innych, jednak głównie, aby osiągnąć w ten sposób coś dla siebie.

Czarujący manipulator radzi sobie z otoczeniem przez agresywne działanie w postaci przechytrzania innych. Urokiem i uwodzeniem stara się podporządkować sobie ludzi. Ustanowienie z nim relacji wymaga wyprzedzenia go i ujawnienia manipulacji w żartobliwej konfrontacji. W ten sposób uzyska się jego szacunek i zaciekawienie, które pozwolą na ustanowienie realnego kontaktu, zamiast gry w „złap mnie, jeśli potrafisz”. Nawiązanie pierwszej relacji wymaga odnoszenia się do aktywnego działania.

Przykład nawiązywania relacji:
Rozmówca: „Tu trzeba stanowczo zareagować.” (zachowanie: akcja)
Reakcja dopasowana: „To co zrobisz?” (zachowanie: akcja)
Reakcja niedopasowana: „I myślisz, że to przyniesie założony efekt?” (myślenie)
Ważne jest jednak prowadzenie rozmowy w taki sposób, aby jasne było dla niego, że kontrolujmy rozmowę i reagujemy na próby przechytrzenia nazywając je wprost – w żartobliwy, a nie konfrontacyjny sposób.

Kiedy relacja zostanie nawiązana warto zapytać Czarującego manipulatora jakie są jego potrzeby i skąd założenie, że nie może ich osiągnąć inaczej niż manipulacją. Jest to zaproszenie do zwrócenia uwagi na emocje (drzwi końcowe). Na tym etapie warto wyrażać troskę. Kiedy ujawni emocje i jednocześnie zobaczy, że nie dajemy się przechytrzyć, zacznie pokazywać prawdziwe oblicze, zamiast manipulować. Gdy pozwoli sobie na rzeczywiste odczuwanie, zamiast sprawiania pozorów, dokona się zmiana w myśleniu (drzwi pułapka). Czarujący manipulator koncentruje swoją energię na przechytrzeniu innych i nie myśli długofalowo, stąd zaproszony do przemyślenia czegoś zacznie myśleć o tym jak przechytrzyć rozmówcę, zamiast nad rozwiązaniem problemu.

Jak skorzystać z teorii w praktyce?
Każdy z nas ma pewne aspekty wszystkich sześciu adaptacji. Można zatem mówić o natężeniu cech związanych z daną adaptacją, a nie o jej występowaniu lub nie. Zazwyczaj jednak jedna z nich dominuje i jest wyraźnie dostrzegalna. Nie trzeba jednak znać każdej adaptacji i założeń analizy transakcyjnej, aby skorzystać z tej teorii w praktyce. Jeśli nie mamy pewności co do adaptacji warto podążać za tym, co w danym momencie prezentuje rozmówca. Kluczowe jest rozpoznanie drzwi wejściowych (myślenie, uczucia i zachowanie z podziałem na wycofanie, reakcję i akcję) oraz dopasowanie się do nich. Obszar ten będzie stanowił płaszczyznę do nawiązania relacji. Jeśli przejście, do któregoś z pozostałych obszarów spowoduje blokadę, możemy założyć, że obszar ten stanowi drzwi pułapkę. W ten sposób zidentyfikujemy drzwi wejściowe, końcowe i pułapkę. Rozpoznanie adekwatnego stylu nawiązywania kontaktu pomoże zbudować porozumienie, a profesjonalistom pozwoli na skuteczne prowadzenie klienta do osiągnięcia założonego celu.

Każda adaptacja ma też swoje zasoby i obszary do rozwoju, powiązane z mechanizmem jej powstania. Szczegółowo wykazuję to w poniższych artykułach:
– Adaptacje osobowości – przegląd informacji (koniecznie zobacz tabelę!);
Stany Ja a drivery – model strukturalny.

Bibliografia:
Joines, V.; Stewart, I.(2002). Personality Adaptations. Kegworth and North Carolina: Lifespace Publishing and Chapel Hill.
Ware, P. (1983). Personality Adaptations (Doors to Therapy). Transactional Analysis Journal, Vol 13(1), Jan 1983, 11-19.

Interakcje między driverami

Mamy często tendencję do uważania, że to nasz punkt widzenia jest właściwy, a inni są w błędzie. Oczekujemy zatem, że inne osoby dopasują się do nas i „poprawią” swoje zachowanie. Podobnie jest z driverami – mamy skłonność uważać, że cechy związane z naszym driverem są dobre, a inni są:
– niedbali i lekkomyślni (przez pryzmat „Bądź doskonały”),
– sztywni i mało entuzjastyczni (przez pryzmat „Staraj się”),
– nieuprzejmi i odrzucający (przez pryzmat „Sprawiaj przyjemność”),
– mało dynamiczni i nudni (przez pryzmat „Spiesz się”),
– nieodpowiedzialni i mało stabilni (przez pryzmat „Bądź silny”).
Nie wszyscy oczywiście, głównie ci obdarzeni zestawem cech odmiennych od naszych.

(więcej…)

Lubię swój driver, a Ty?

 

Drivery są wejściem do skryptu. Manifestacja zachowania driverowego rozpoczyna sekwencję, która zmierza do przeżycia uczucia zastępczego. Z tego powodu często myślimy o driverach, jak o czymś złym z czym się zmagamy. W początkowym etapie rozwoju tej koncepcji pojawiały się pomysły, aby przeciwstawiać się driverowi i próbować się go pozbyć. Dzisiaj wiemy już, że nie jest to ani korzystne, ani nawet możliwe. W pracy terapeutycznej drivery pomagają przyjrzeć się naszemu skryptowi i pracować z nim. Na co dzień warto jednak zdawać sobie sprawę z tego, jakie nakładają na nas ograniczenia, ale także z jakimi pozytywnymi kwestiami są związane. Wpis ten poświęcam zasobom związanym z driverem.

Kiedy przygotowywałam opracowanie driverów w oparciu o książkę Mavis Klein (poprzednie wpisy) nie mogłam się oprzeć wrażeniu, że koncentruje się ona na negatywnych kwestiach związanych z driverami, szczególnie w przypadku driverów Staraj się i Sprawiaj przyjemność. Niewiele było w jej opisach dotyczących tych driverów pozytywnych aspektów. Dla niektórych osób wpis o nich mógł być wręcz przytłaczający. Czy rzeczywiście drivery to samo zło? Na szczęście nie. Zwraca na to uwagę m.in. Julie Hay, która używa określenia „style pracy”, aby podkreślić, że na drivery możemy też patrzeć od strony ich przejawów w naszym zachowaniu, a te są zarówno negatywne, jak i pozytywne. Jakie są zatem pozytywne aspekty związane z driverami?

Co doceniamy w „doskonałych”?
Osoby, które cechuje driver „Bądź doskonały” są dokładne, rzetelne i odpowiedzialne. Sprawnie koordynują przebieg prac nad zadaniem, które zostało im powierzone. Są bardzo logiczne i lubią przeanalizować dostępne dane, aby być dobrze przygotowanymi na różne okoliczności. Koncentrują się na osiągnięciu celu. Zwracają przy tym uwagę na estetykę i jakość wykonania, stąd ich wytwory są zwykle przyjemne w odbiorze. Mają względem siebie wysokie oczekiwania odnośnie standardów moralnych oraz standardów wykonywania pracy i utrzymują je nienależnie od opinii innych.

Zasoby: dokładność, logiczne myślenie, zorganizowanie, zorientowane na cel, odpowiedzialność, sumienność.

Jakie cechy podziwiamy w „silnych”?
Osoby, które cechuje driver „Bądź silny” są bardzo stabilne. Dobrze radzą sobie z wykonywaniem zadań pod presją i w stresie. Myślą logicznie mimo niesprzyjających warunków i zachowują spokój. Są postrzegane jako pracowite i niezawodne, potrafią mocno skoncentrować się na pracy. Mają refleksyjną naturę, lubią przemyśleć różne kwestie, dzięki czemu dobrze widzą całość sytuacji. Są uważne na potrzeby innych. Potrafią odnaleźć się w różnych sytuacjach dzięki swojej elastyczności.

Zasoby: samowystarczalność i stabilność, umiejętność zachowania spokoju w trudnych sytuacjach, koncentracja na zadaniach, uważność na potrzeby innych, elastyczność.

Co zachwyca nas w „starających się”?
Osoby, które cechuje driver „Staraj się” mają ogromną energię i entuzjazm. Są zmotywowane i kreatywne, lubią analizować różne dostępne możliwości. Cechuje je spontaniczność, wnoszą dużo swobody i radości. Chętnie angażują się w nowe pomysły i z zapałem zabierają się do pracy. Potrafią też dobrze się przy tym bawić. Odważnie bronią swoich racji, są także skłonne do bronienia słabszych. Mają swoje pasje, którym oddają się z zaangażowaniem, czerpiąc z nich dużo spontanicznej radości.

Zasoby: entuzjazm, kreatywność, umiejętność spontanicznej zabawy, zaangażowanie, umiejętność obrony swoich racji oraz stawania w obronie słabszych.

Za co lubimy „sprawiających przyjemność”?
Osoby, które cechuje driver „Sprawiaj przyjemność” dbają o dobrą atmosferę w swoim otoczeniu. Są zwykle miłymi towarzyszami, których cechuje wrażliwość, współczucie i empatia. Mają dobre maniery i uważają na swoje zachowanie. Zwracają uwagę na emocje innych i dążą do harmonii w relacjach. Troszczą się o potrzebujących i znajdują czas, aby wysłuchać osobę w potrzebie. Zwykle są dobrymi słuchaczami. W relacjach są to ciepłe i uważne osoby, które analizują otoczenie przez pryzmat emocji. Mają rozbudowaną intuicję. Są także hojne i ofiarne względem innych ludzi.

Zasoby: budowanie przyjemnej atmosfery, wrażliwość, intuicja, umiejętność dobrego słuchania, hojność.

Co cenimy u „spieszących się”?
Osoby, które cechuje driver „Spiesz się” są szybkie i aktywne. W krótkim czasie potrafią wykonać wiele zadań. Potrafią pracować pod presją czasu. Szukają także sposobów, aby wykonać zadanie jak najszybciej, co pozwala im optymalizować różne procesy. Chętnie angażują się w ekscytujące zadania. Często doświadczają różnych przygód i są w środku różnych akcji, do których podchodzą entuzjastycznie.

Zasoby: szybkość, umiejętność optymalizacji pracy, wielozadaniowość, przygodowa natura, entuzjazm.

Świadomość naszych obszarów do rozwoju i zasobów pomaga nam jeszcze lepiej pracować nad sobą. Warto jednak pamiętać, że koncentracja tylko na tym, co nam nie wychodzi, jest często źródłem stresu. Ten z kolei uruchamia sekwencję, w której zaczynamy od manifestacji zachowania driverowego, a kończymy na znanej już sobie wypłacie skryptowej. W pracy nad sobą warto zatem złapać równowagę i pamiętać także o zasobach.

Jeśli interesuje Cię jak rozpoznać driver (sterownik) u drugiej osoby zerknij na artykuł: Jak rozpoznać driver w 15 minut?

Jeśli masz ochotę zagłębić się nieco w temat driverów – zerknij na ich szczegółowe opisy:
– Driver: Bądź silny – analiza;
– Driver: Bądź doskonały – analiza;
– Driver: Staraj się – analiza;
– Driver: Sprawiaj przyjemność – analiza.
Opis drivera Spiesz się zamieszczę niebawem.

Bibliografia:
Collignon, G.; Legrand, P.; Parr, J. (2012). Parlez-vous Personality? Process Communication for Coaches. Paris: Kahler Communication Europe.
Hay, J. (2010). Analiza Transakcyjna dla trenerów. Kraków: Grupa Doradczo-Szkoleniowa Transmisja.
Klein, M. (2013). Intimate Relationships: Pain and Joy. Winchester / Washington: Psyche Books.
Stewart, I.; Joines, V. (2016). Analiza Transakcyjna dzisiaj. Poznań: Dom Wydawniczy REBIS.

Adaptacje osobowości – przegląd informacji

Koncepcja adaptacji osobowości jeśli dla mnie jednym z najbardziej praktycznych zagadnień Analizy Transakcyjnej. Rozpoznanie adaptacji osobowości (a także drivera ściśle z nią związanego) pozwala nam lepiej zrozumieć daną osobę, a także dopasować styl komunikacji oraz metody pracy do jej potrzeb. Ważna jest także świadomość własnej adaptacji i przyjrzenie się temu, jak sami funkcjonujemy, jakie mamy potrzeby, oczekiwania względem innych oraz kanały komunikacji.

Dzisiejszy wpis będzie nieco inny niż zwykle – dzielę się z Wami obszernym zestawieniem informacji na temat adaptacji osobowości i rozwinięcia tej koncepcji.

Krótki rys historyczny

Koncepcję adaptacji osobowości opracowali Paul Ware i Taibi Kahler (twórca pojęć takich jak: miniskryp, drivery), a jej początki sięgają lat siedemdziesiątych ubiegłego stulecia. Początkowo każdy z nich pracował nad jej elementami osobno, ale szybko zaczęli dzielić się swoimi wnioskami i współpracować. Koncepcją tą zainteresowali się także Vann Joines i Ian Stewart (autorzy m.in. „AT dzisiaj”), którzy rozwinęli jej elementy, wprowadzili swoje nazwy i napisali książkę „Personality Adaptations” (2002). Nad rozwojem swojego modelu pracował także nadal Taibi Kahler, który opracował Process Therapy Model i wydał książkę pod tą samą nazwą (2008). Podkreśla on w niej, że model rozwijał się, a część informacji przedstawionych w „Personality Adaptations” Joinesa i Stewarta wymaga zaktualizowania. Przyjmuję zatem, że model Taibiego Kahlera jest najbardziej rozwinięty. Jest przy tym niezwykle klarowny i użyteczny. W prezentowanym zestawieniu zawarłam wnioski z kolejnych modeli (Paula Ware’a; Vanna Joinesa i Iana Stewarta oraz Taibiego Kahlera). Są pomiędzy nimi subtelne różnice, które pokazują jak rozwijała się koncepcja. Sam Kahler także rozwijał i modyfikował swoją koncepcję i finalnie w jego książkach można znaleźć różne nazwy poszczególnych typów. Najbardziej aktualna koncpecja to Process Communication Model.

Czy mam tylko jedną adaptację?

Jest sześć adaptacji, czy też typów, jak je określa Kahler, związanych z poszczególnymi driverami. Nie oznacza to jednak, że każdy z nas ma tylko jeden typ (jedną adaptację). Paul Ware pisał  o tym, że każdy ma przynajmniej jedną adaptację, ale wiele osób nie ma czystego typu. Vann Joines i Ian Stewart podzielili adaptacje na działania i przeżycia oraz stwierdzili, że każdy ma przynajmniej jedną adaptację działania oraz jedną adaptację przeżycia. Najczęściej prezentujemy tylko jedną z nich, ale po uważnym przyjrzeniu się zauważalne będą cechy tej drugiej. Możliwe jest też, że poszczególne osoby będą prezentować w jakimś stopniu inne adaptacje. Według tego modelu pracuje obecnie wielu analityków transakcyjnych. Taibi Kahler rozwinął jednak tę koncepcję stwierdzając, że każdy z nas ma w sobie wszystkie typy w różnym natężeniu – tworzą piętra. Jeden typ, którego mamy największe natężenie, stanowi dla nas bazę. Jeśli pozytywnie rozwiążemy wyzwanie rozwojowe związane z bazą – przejdziemy do fazy, tj. typu znajdującego się na kolejnym piętrze. Strukturę pokazuje poniższa grafika:

pcm
Fazowanie wyjaśnia zdaniem Kahlera zmiany zachowania i postaw w toku życia. Możemy w ten sposób przejść przez wszystkie piętra (fazy), choć jest to bardzo rzadkie. Kahler pisze o tym, że 2/3 ludzi przechodzi z podstawowego piętra, związanego z naszym dominującym driverem, do kolejnego, a zatem doświadcza zmagania się z wyzwaniami dla następnego drivera. Tylko 1% ludzi przechodzi przez wszystkie piętra. To, czy zmienimy fazę czy też nie zależy od tego, czy na etapie naszego rozwoju (jeszcze w dzieciństwie) nabyliśmy odpowiednie kompetencje. Zmiana fazy nie świadczy zatem o pełniejszym rozwoju danej osoby. Ktoś, kto w dzieciństwie został wyposażony w niezbędne kompetencje do stawiania czoła różnym wyzwaniom rozwojowym nie będzie miał potrzeby przepracowania tematu powiązanego z danym typem osobowości i nie zmieni fazy – nie oznacza to jednak, że nie rozwija się.

Tyle wstępu do teorii, zapraszam Was teraz do zapoznania się z przeglądem informacji:

ADAPTACJE OSOBOWOŚCI – PRZEGLĄD INFORMACJI:

Jeśli interesuje Cię temat adaptacji osobowości zerknij też na dwa wpisy, z których dowiesz się jak wygląda charakterystyczny dla poszczególnej adaptacji model strukturalny oraz jak manifestują się one w ciele:
– Stany Ja a drivery – model strukturalny;
– Adaptacje osobowości a bioenergetyka (AT i Alexander Lowen).

BIBLIOGRAFIA:
Joines, V.; Stewart, I.(2002). Personality Adaptations. Kegworth and North Carolina: Lifespace Publishing and Chapel Hill.
Kahler, T. (2008). The Process Therapy Model. Little Rock: Taibi Kahler Associates, Inc.
Ware, P. (1983). Personality Adaptations (Doors to Therapy). Transactional Analysis Journal, Vol 13(1), Jan 1983, 11-19.
Collignon, G.; Legrand, P.; Parr, J. (2012). Parlez-vous Personality? Process Communication for Coaches. Paris: Kahler Communication Europe.

SUKCES: Jak drivery blokują realizację projektów i satysfakcję z nich?

W jaki sposób driver utrudnia nam osiągnięcie sukcesu i satysfakcji? Na którym etapie realizacji projektu znajdują się blokady i jak z nimi pracować? Wiedza ta jest szczególnie ważna dla terapeutów i coachów pracujących z klientem nad osiągnięciem jego celów.

Zakaz „Niech ci się nie uda” (z ang. „Don’t succeed”) jest jednym z najpowszechniej występujących. Utrudnia on danie sobie przez klienta przyzwolenia na sukces, przez co blokuje skuteczność jego terapii czy coachingu. Zakaz ten przejawia się w różnych formach, stąd warto znać możliwe miejsca blokady, które z kolei są ściśle związane z przejawianymi przekonaniami driverowymi.

Gysa Jaoui w swoim artykule „Etapy sukcesu” (z ang. „Stages for success”) wyróżnia cztery etapy na drodze do sukcesu: projekt, wdrożenie (realizację), sukces i satysfakcję z sukcesu. Przejście przez ten proces uwalnia energię, która następnie jest wykorzystywana do efektywnego rozpoczęcia nowego projektu. Jaoui nazywa to pętlą sukcesu (z ang. „achievement loop”). Blokada energii może wystąpić na każdym z czterech etapów, co jest związane z driverami oraz charakterystycznymi dla nich adaptacjami osobowości. Wpis ten w całości poświęcam wnioskom ww. autorki odnośnie korelacji drivera i blokad w osiąganiu sukcesów i satysfakcji z nich. Oryginalny artykuł z 1988 r. dotyczy zaleceń dla terapeutów. Obejmują one w większości pracę na aktualnej sytuacji i dalszych planach, stąd tam gdzie nie zachodzi konieczność odwołania się do przeszłości i głębszych procesów, zalecenia te mogą być z powodzeniem stosowane także przez coachów w procesie coachingu.

Pętla sukcesu: (1) PROJEKT -> (2) WDROŻENIE -> (3) SUKCES -> (4) SATYSFAKCJA -> (1) NOWY PROJEKT -> (…)

Driver Sprawiaj przyjemność
Powiązana adaptacja: histrioniczna (Entuzjastyczny przesadzający; Feeler)
Etap blokady: (1) PROJEKT

Osoba o tym driverze generalnie ma przyzwolenie na osiągnięcie sukcesu, jednak trudność dotyczy w jej przypadku samego projektu – nie decyduje się ona na realizację własnych projektów, a raczej przyłącza się do projektów innych osób. Do pętli wchodzi zatem od razu na etapie wdrożenia. Sprawianie przyjemności innym jest związane z zablokowaniem wyrażania własnych potrzeb i oczekiwań. Zakaz „Niech ci się nie uda” przyjmuje tutaj formę „Nie miej własnego planu, a zatem nie miej świadomości co rzeczywiście chcesz osiągnąć”. Co więcej, osoba ta stara się zadowolić innych, w tym terapeutę, przez działanie w sposób, jakiego się od niej oczekuje. Pierwsze sukcesy własnych projektów mogą być zatem złudne – ukrytym celem będzie bowiem sprawienie przyjemności terapeucie. Wskazówką będzie występująca nadadaptacja i intensywne poszukiwanie głasków (nagradzania) za ukończenie projektu, a także szybko powracające poczucie braku satysfakcji (uczucie rakietowe), pomimo osiągnięcia pozornego sukcesu.

Interwencja terapeuty obejmuje połączenie wsparcia i konfrontowania. Terapeuta dąży do wsparcia klienta w poradzeniu sobie z frustracją, której doświadcza on ze względu na brak oczekiwanych nagród (głasków) po realizacji cudzego projektu, a jednocześnie wspiera klienta w zdefiniowaniu własnego projektu. Ważniejsza od pracy nad zakazem „Niech ci się nie uda” jest w przypadku tego klienta praca nad zakazem „Nie bądź sobą”, stąd kontrakt powinien dotyczyć rozpoznania przez klienta własnych potrzeb.

Driver Bądź silny
Powiązana adaptacja: schizoidalna (Kreatywny marzyciel; Dreamer)
Etap blokady: (2) WDROŻENIE

Osoba o tym driverze fantazjuje o realizacji projektów, ale nie realizuje ich w rzeczywistości. Może nawet nie wspominać nikomu o swoich planach, a jednak mimo to nieustannie o nich myśleć. Jest to związane z posiadanym przez nią doświadczeniem dyskredytowania jej pomysłów i planów, kpienia z nich czy też traktowania ich niepoważnie. W efekcie osoba ta podejmuje decyzję, aby nie ujawniać swoich projektów oraz aby marzyć o ich realizacji bez podejmowania ryzyka ich rzeczywistego wdrażania. U podłoża leży obawa, że rodzice mogli mieć rację co do tego, że nie jest ona zdolna zrealizować projektu, który dyskredytowali.

Interwencja terapeuty obejmuje uruchomienie Rodzica Opiekuńczego terapeuty oraz skonfrontowanie pomysłu klienta z jego Dorosłym. Na pierwszym etapie niezwykle ważne jest, aby terapeuta z autentycznym entuzjazmem wspierał klienta w wyrażaniu swojego planu, unikając jednocześnie krytyki, także w formie żartów czy ironii. Zapewni to poczucie bezpieczeństwa Dziecku klienta, który będzie mógł z tego stanu Ja ponownie zaangażować pozytywną energię. Początkowo będzie to trudny proces, ponieważ klient będzie miał tendencję do niekonkretnych odpowiedzi, aby obronić swój pomysł przed krytyką. Może też oczekiwać, że terapia i terapeuta magicznie pomogą mu znaleźć energię do działania. Kolejnym etapem jest skonfrontowanie projektu z rzeczywistością poprzez uruchomienie Dorosłego klienta.

Driver Staraj się
Powiązana adaptacja: bierno-agresywna (Żartobliwy opozycjonista; Funster)
Etap blokady: (3) SUKCES

Osoba o tym driverze planuje projekt, określa rozsądny cel, wdraża działanie i bezskutecznie stara się dążyć do osiągnięcia sukcesu – coś staje jej na przeszkodzie. Może też starać się ponad miarę, inwestować ogromną energię i finalnie niemal osiągnąć swój cel, ale nie w pełni. Zdarza się też, że osoba ta realizuje w końcu nieco inny, mniej ambitny cel, przez co czuje się rozczarowana. Jest to związane z wewnętrzną, często nieuświadomioną decyzją, że jej się nie uda. Gysa Jaoui pisze, że często dzieje się tak w wyniku presji ze strony rodziców i jednoczesnego oporu dziecka przed realizacją narzuconych przez nich planów: dziecko stara się, ale nie osiąga celu, co jest wyrazem biernego oporu. Mavis Klein wskazuje jednak, że blokada w osiągnięciu sukcesu jest związana z konfliktem z rodzicem tej samej płci, z którym dziecko walczy, ale tak, aby nie wygrać. Stara się bardzo, ponieważ przegrana oznacza przyznanie rodzicowi racji, nie osiąga jednak celu, ponieważ wygrana oznacza pokonanie rodzica, co rodzi silną obawę o odrzucenie przez niego.

Interwencja terapeuty obejmuje pomoc w uświadomieniu sobie przez klienta, że to on sam i tylko on musi być zainteresowany osiągnięciem sukcesu. Terapeuta powinien unikać kontraktów na zmianę zachowania czy zmianę społeczną. Projekt musi być własnym przedsięwzięciem klienta, a terapeuta nie powinien być stroną zaangażowaną w ten system. Jego rolą jest pomóc klientowi tak, aby dał on sobie przyzwolenie na samodzielne myślenie.

Driver Bądź doskonały
Powiązana adaptacja: obsesyjno-kompulsywna (Odpowiedzialny pracoholik; Thinker)
Etap blokady: (4) SATYSFAKCJA

Osoba o tym driverze nie potrafi celebrować sukcesu. Gdy tylko osiągnie swój cel wyznacza sobie od razu następny, często bardziej ambitny. Zakaz „Niech ci się nie uda” przyjmuje dla tej osoby formę „Stać cię na więcej”. W efekcie osoba ta ma osiągnięcia, które jej nie cieszą i natychmiast przystępuje do realizacji kolejnych, o których myśli w kategoriach wyzwania, dopóki ich nie osiągnie – wówczas stają się one nową podstawą, z której należy osiągać kolejne cele. Managerowie, których cechuje ten driver, często pomijają celebrowanie sukcesu i zwykle nie rezerwują na to czasu. Gdy tylko prowadzony przez nich zespół kończy projekt podsumowują realizację i rozdzielają nowe zadania. Jest to zwykle bardzo demotywujące dla pracowników. Postawa ta jest związana z brakiem entuzjazmu i zachęty ze strony rodziców, którzy choć szczerze interesują się osiągnięciami dziecka, nie wyrażają jednak swojej satysfakcji względem osiągnięć dziecka, a raczej ze swojego stanu Ja-Dziecko dopingują je do kolejnych osiągnieć, dla których poprzeczka ustawiana jest coraz wyżej.

Interwencja terapeuty obejmuje pomoc klientowi tak, aby dał on sobie przyzwolenie na odczuwanie satysfakcji z osiągnieć. W przypadku klienta z tym driverem sprawdza się przedstawienie modelu i wyjaśnienie mechanizmu, ponieważ osoba ta inwestuje dużą ilość energii w myślenie i szukanie logicznych powiązań. Szybko zauważa jak wygląda ten mechanizm w jej przypadku. Pierwszym zadaniem dla niej jest celebrowanie osiągnięć. Tutaj zachodzi ciekawy proces: osoba ta ma naturalną potrzebę realizacji zadań do końca, stąd uzyskanie świadomości, że model obejmuje cztery fazy zmusza ją niejako do podjęcia zadania dokończenia procesu, a to pozwala jej Dziecku skorzystać z tej okazji i faktycznie przeżyć przyjemność.

Problemy z realizacją swoich planów i frustracja z tym związana są częstymi tematami poruszanymi na sesjach terapeutycznych i coachingowych. Jeśli zatem klient ma trudność w osiąganiu swoich celów lub satysfakcją z ich realizacji, warto przyjrzeć się temu jak wygląda mechanizm i na którym etapie pętli sukcesu pojawia się blokada. Zdiagnozowanie adaptacji (drivera) pozwala terapeucie lub coachowi dopasować interwencję do potrzeb klienta.

Jeśli masz ochotę zagłębić się nieco w temat driverów – poznaj ich szczegółowe opisy w oparciu o wnioski Mavis Klein:
– Driver: Bądź silny – analiza;
– Driver: Bądź doskonały – analiza;
– Driver: Staraj się – analiza;
– Driver: Sprawiaj przyjemność – analiza.
Opis drivera Spiesz się zamieszczę niebawem.

Bibliografia:
Jaoui, G. (1988). Stages for Success. Transactional Analysis Journal, Vol 18(3), Jul 1988, 207-210.

Drivery a święta: Jak wybieramy prezenty?

Okres przedświąteczny dla wielu osób wiąże się z wyborem prezentów dla bliskich. Dla niektórych jest to stresujący czas: kończą projekty w pracy, przygotowują się do rozliczenia roku, a do tego mierzą się z organizacją świąt i zakupem prezentów. Pojawiający się stres uruchamia zachowania driverowe. Jak zatem wygląda zakup prezentów pod wpływem drivera? W tej świąteczno-noworocznej atmosferze zapraszam do lektury tekstu pisanego z lekkim przymrużeniem oka.

Każdy z nas znajduje się pod wpływem przynajmniej jednego z pięciu driverów. Codziennie odtwarzamy swój skrypt życiowy (nieświadomy plan na życie) w mniejszej skali – w wielokrotnie powtarzanych sekwencjach w różnych sytuacjach. Drivery mają zarówno pozytywne, jak i negatywne konsekwencje. Im bardziej jesteśmy zestresowani, tym bardziej ujawnia się nasz podstawowy driver i jego negatywne aspekty. Czas przedświątecznych zakupów pozwala zaobserwować następujące reakcje, charakterystyczne dla poszczególnych driverów:

Driver Bądź doskonały

Osoba z tym driverem zwykle traktuje zakup prezentów tak jak inne wyzwania: musi być idealnie. Poświęca dużo czasu na wybór najlepszej opcji: szuka najlepszego pomysłu, porównuje różne produkty. Jeśli nie ma pomysłów, a musi kupić więcej prezentów, może poczuć się przeciążona. Kiedy już po licznych porównaniach wybierze prezent – proces zaczyna się ponownie. Prezent trzeba przecież idealnie zapakować. Może się zdarzyć, że analizy i porównania będzie przeciągać tak bardzo, że nie zdąży zrealizować jakiegoś planu, za co obwini siebie. Zwykle jednak ma już przemyślany wariant awaryjny. Najczęściej wybiera prezenty dopasowane do osoby i okoliczności wręczania. Częściej wybiera prezenty praktyczne, chyba że osoba obdarowana lubi mniej użytkowe przedmioty. Jeśli zauważy, że prezent nie podoba się obdarowanemu, będzie miała tendencję do odczuwania winy lub frustracji, ponieważ w swoim odczuciu zawiodła.

Driver Bądź silny

Osoba z tym driverem zwykle traktuje zakup prezentów jak zło konieczne. Najchętniej poprosiłaby o to kogoś innego. Jeśli już musi kupować sama często jest zagubiona: chciałaby wybrać dobry prezent, ale nie wie, co ktoś chciałby otrzymać. Najchętniej wybiera prezenty praktyczne, a jeśli w danej rodzinie jest na to przyzwolenie – daje pieniądze, aby obdarowany sam kupił to, co uzna za potrzebne. Stara się dobrać prezent do osoby, ale trudno jej emocjonalnie zaangażować się w wybór. Jeśli może, podpytuje bliskich co mogłaby kupić danej osobie. Częściej wybiera prezenty praktyczne i niezobowiązujące: alkohol, książki, płyty lub te przedmioty, o których wie, że dana osoba chciałaby je otrzymać. Jeśli zauważy, że prezent nie podoba się obdarowanemu, będzie miała tendencję do poczucia, że jest nieważna i nie potrafi spełniać potrzeb innych.

Driver Sprawiaj przyjemność

Osoba z tym driverem zwykle chętnie kupuje prezenty. Widzi je jako miłe gesty budujące przyjemną atmosferę. Często dba też o drobiazgi dla dalszych znajomych. Zastanawia się nad tym jaki prezent wybrać, aby komuś się podobał, ale też, aby nie urazić innych osób w danym gronie. Jej prezenty często są przyjemne, jednak nie odnoszą się do rzeczywistych preferencji danej osoby. Mogą to być różnego rodzaju zestawy prezentowe, ładnie opakowane, ale bez osobistego charakteru, np. zestawy słodkości czy też komplet do sushi (dla osoby, która nie jest jego miłośnikiem). Jeśli kupuje rzeczy bardziej osobiste zwykle wybiera je sama, ponieważ zakłada, często mylnie, że wie co podobałoby się obdarowanemu. Jeśli zauważy, że prezent nie podoba się obdarowanemu, będzie miała tendencję do zakłopotania, smutku, ale też odczuwania urazy ze względu na brak wdzięczności obdarowanego.

Driver Staraj się

Osoba z tym driverem zwykle entuzjastycznie angażuje się w wybór prezentów. Stara się wybrać jak najlepszy prezent dla danej osoby. Może jednak być sfrustrowana brakiem czasu, jako że robi równocześnie kilka innych rzeczy, np. stara się także zakończyć zobowiązania zawodowe, wyprawić święta i zaplanować imprezę sylwestrową. Może się zdarzyć, że ze względu na dużą ilość różnych spraw nie uda jej się zamówić tego co planowała. Irytuje się wtedy na zewnętrzne okoliczności, które uniemożliwiły jej kupno dobrego prezentu. Najczęściej wybiera prezenty dopasowane do preferencji obdarowanego, mając cichą nadzieję, że będą lepsze od innych, a przynajmniej lepsze od prezentów osób, z którymi (jawnie lub nie) rywalizuje. Jeśli zauważy, że prezent nie podoba się obdarowanemu, będzie miała tendencję do złości ze względu na doświadczoną porażkę.

Driver Spiesz się

Osoba z tym driverem zwykle entuzjastycznie zabiera się za szukanie prezentów, jednak często już na starcie jest nieco spóźniona, więc robi to pospiesznie i w dużym chaosie. Szybko się nudzi i angażuje w inne sprawy. Może wybrać jakiś prezent, który planuje kupić przy okazji załatwiania innej sprawy, ale nie zdążyć z jego zakupem. Kiedy okaże się, że nie jest już dostępny – spontanicznie wybiera inny. Może się zdarzyć, że ma prezent, ale zapomina o opakowaniu. Kupuje je zatem w biegu, na ostatnią chwilę, może więc nie do końca pasować. Prawdopodobnie spóźni się przez to na spotkanie. Najczęściej planuje wybrać prezent dopasowany do osoby, ale ze względu na chaos organizacyjny często zdarza się, że musi improwizować. Jeśli zauważy, że prezent nie podoba się obdarowanemu poczuje się odrzucona.

Jak żyć?

Jesteśmy i będziemy pod wpływem driverów. Im większy stres nam towarzyszy, tym bardziej manifestuje się nasz dominujący driver i jego negatywne aspekty. Jeśli zatem czujesz, że doświadczasz nieadekwatnie dużo poczucia winy i frustracji (Bądź doskonały), braku ważności i niedopasowania (Bądź silny), złości i zazdrości (Staraj się), zakłopotania i urazy (Sprawiaj przyjemność) lub odrzucenia i osamotnienia (Spiesz się) – spróbuj zatrzymać się na chwilę, zrelaksować i poszukać autentycznych relacji z bliskimi osobami. Święta mogą być ku temu dobrą okazją, jednak zależy to od tego, którą stronę drivera – negatywną czy pozytywną – wykorzystamy.

Powyższe podsumowanie powstało w oparciu o wnioski z książek wskazanych w bibliografii. Oczywiście żaden z autorów nie analizował procesu kupowania prezentów, jednak na podstawie opisów zachowań związanych z danym driverem można założyć jak taki proces mógłby wyglądać. Przykłady podane w tekście inspirowane są doświadczeniami własnymi i bliskich mi osób 🙂 Jeśli interesuje Cię jak w związku z tym rozpoznać driver (sterownik) u drugiej osoby zerknij na artykuł: Jak rozpoznać driver w 15 minut?

Jeśli masz ochotę zagłębić się nieco w temat driverów – zobacz też ich szczegółowe opisy:
– Driver: Bądź silny – analiza;
– Driver: Bądź doskonały – analiza;
– Driver: Staraj się – analiza;
– Driver: Sprawiaj przyjemność – analiza.
Opis drivera Spiesz się zamieszczę niebawem.

Bibliografia:
Kahler, T. (2008). The Process Therapy ModelLittle Rock: Taibi Kahler Associates, Inc.
Klein, M. (2013). Intimate Relationships: Pain and Joy. Winchester / Washington: Psyche Books

Driver: Sprawiaj przyjemność – analiza

Porządny wygląd, nienaganne maniery, koncentracja na potrzebach innych. Dba o dobre relacje z ludźmi w swoim otoczeniu, a jej dom jest uosobieniem gościnności. Wspiera potrzebujących i pamięta o drobnych, życzliwych gestach. Mimo oferowanej serdeczności jest jednak niedostępna emocjonalnie. Tak najczęściej odbieramy osobę, której dominującym driverem jest Sprawiaj przyjemność. Z czym jeszcze wiąże się posiadanie tego drivera?

Mavis Klein, psychoterapeutka i analityk transakcyjny w swoich książkach dokonuje dogłębnej analizy driverów, omawiając je począwszy od przyczyn wczesnodziecięcych, przez cel, przejawy, zasoby i koszty, aż po manifestację w wersji ekstremalnej (patologicznej). Wpis ten w całości poświęcam omówieniu drivera Sprawiaj przyjemność w oparciu o jej wnioski.

Osoby preferujące skrótową formę prezentacji wniosków zapraszam do zerknięcia na tabelkę zamieszczoną pod koniec wpisu.

Opis zachowania

Celem drivera Sprawiaj przyjemność jest zapobieganie lękowi przed odpowiedzialnością. Osoba z tym driverem decyduje się „sprawiać przyjemność” innym z oczekiwaniem, że oni będą w rewanżu „sprawiać przyjemność” jej. Jest to transakcja wiązana. Celem jest zaspokojenie swoich potrzeb przez manipulację. Osoba ta sprawia przy tym wrażenie, że nie tyle o coś zabiegała, ile po prostu jej się to przytrafiło. W związku z tym nie bierze też za to odpowiedzialności. W takich sytuacjach inni generalnie czują, że osoba ta nimi manipuluje, ale sprawa jest na tyle delikatna, że trudno ją udowodnić wprost. Często sama nie wie, czego chce i z tego powodu lubi gdy inni mówią jej czego ma chcieć. Kiedy zostanie wprost zapytana o jej oczekiwania wymawia się jakąś oczywistością lub frazesem. Wiąże się to z odrzuceniem autonomii i niezależności. Nagrodą w tej sytuacji jest zwolnienie z odpowiedzialności. Jeśli coś pójdzie źle – jest to wina kogoś innego. Osoba z tym driverem jest nadmiernie przystosowana. Tak bardzo, że w rzeczywistości nie ma dostępu do swojego stanu Dziecka wolnego. Czuje się w obowiązku mieć tylko przyjemne emocje i odczucia oraz zachowywać się poprawnie. Jednocześnie wymaga tego od innych. Często myśli o tym, co powiedzą inni („Tak nie można, co powiedzą sąsiedzi?”). Bywa przy tym wścibska. Paradoks polega na tym, że osoba ta stara się zadowolić wszystkich, a w rzeczywistości rzadko naprawdę sprawia komuś przyjemność, ponieważ nie zwraca uwagi na rzeczywiste potrzeby różnych osób. Często zakłada, że wie co inni powiedzą lub czego potrzebują, choć w rzeczywistości nie wysłuchuje ich potrzeb i nie odpowiada na nie. Pragnienie bycia kochanym przez wszystkich to prosta droga do braku prawdziwego uczucia od kogokolwiek.

Osoba z dominującym driverem Sprawiaj przyjemność ma ogromną trudność w rozróżnieniu pomiędzy odpowiedzialnością ze stanu Ja-Rodzic, a uczuciami ze stanu Ja-Dziecko. Mavis Klein podaje tu jako przykład jak wygląda jej opieka nad kapryśnym krewnym. Osoba ta wymaga od siebie przejawiania życzliwości względem krewnego (ze stanu Ja-Dziecko) i jednocześnie uważa to za jej obowiązek (ze stanu Ja-Rodzic). Ma trudność z mówieniem „nie”. Chociaż stara się nie wyrażać sprzeciwu wprost, zdarza jej się zapomnieć, że na coś się zgodziła. Skrycie chowa urazę i kolekcjonuje ją do czasu, aż nie wybuchnie. Ten, kto ma nieszczęście być najbliżej, zostanie wtedy zasypany licznymi oskarżeniami. Może to przybrać postać projekcji: „Daj mi spokój! To ty jesteś zły, nie ja.” Trwanie w pozycji drivera i sprawianie przyjemności innym wymaga wysiłku. Nie jest możliwe ciągłe utrzymanie tego stanu. Z tego względu nieuchronne są gwałtowne wybuchy z pozycji obwiniającego (z ang. blamer – w miniskrypice). Zazwyczaj związane jest to z nieuprzejmością i niezważaniem na innych przy jednoczesnym usprawiedliwianiu swojego zachowania tym, że inni wykorzystują tę osobę lub nie doceniają jej przyjaznych gestów.

Kluczową sprawą dla osoby o tym driverze jest odpowiedź na pytanie: „Jestem dobry czy niedobry?”. Porusza się pomiędzy wymiarami, takimi jak wina i niewinność, wychowywanie i bycie wychowywanym, kontrola i bycie kontrolowanym. Swobodna ekspresja emocji jest wyhamowana w imię emocjonalnego bezpieczeństwa. Mimo to osoba ta nigdy nie jest pewna czy jest wystarczająco „dobra”, aby nie została odrzucona przez innych. Ma tendencję mówić „my”, zamiast „ja”. Unika w ten sposób autonomii i odpowiedzialności. Używa określeń odnoszących się do miłej i przyjemnej atmosfery, a także wskazujących na niepewność i dających możliwość wycofania się („tak jakby”, „trochę tak”, „tak przypuszczam”, „nie zrozumiałeś mnie”). Co ciekawe, używanie zwrotu „proszę” nie jest związane z tym driverem. Prosząc o coś wyrażamy swoje oczekiwania, a tego właśnie unika osoba posiadająca driver Sprawiaj przyjemność. Jej ton głosu jest często proszący (aż do żałosnego), usprawiedliwiający, pytający. Często unika patrzenia wprost na drugą osobę oraz wielokrotnie przytakuje, gdy ktoś mówi. Ma też tendencję do sprawdzania czy dobrze wygląda w lustrze, wygładzania włosów, poprawiania wyglądu zewnętrznego.

W swoich działaniach osoba, której dominującym driverem jest Sprawiaj przyjemność szuka potwierdzenia dla założenia: „Nie ważne co robię, inni i tak nie są zadowoleni.” lub „Nikt nie daje mi tego, czego chcę.”, czy też „Nikt nie pozwala mi być sobą.” Celem obronnym drivera jest unikanie bycia odrzuconym. W związku z tym musi być odpowiednio „dobra”. Konformizm uważa zatem za największą cnotę. Bardzo stara się utrzymać swoje poczucie własnej niewinności. Podporządkowane są temu pozostałe cele społeczne. Jednocześnie obawia się także bycia wchłoniętym (dosłownie: pożartym). Mavis Klein używa zamiennie określenia pożarty i zdławiony tłumacząc, że osoba o tym driverze tak właśnie postrzega intymną relację. Osoba ta rzadko zagłębia się w psychologiczne zagadnienia i kwestie samorozwoju wychodząc z założenia, że jeśli wszyscy będą dla siebie mili i porządni nikt nie będzie miał żadnych problemów. Skazą na tym idealnym wyobrażeniu są dla niej jej własne wybuchy i związane z nimi niegrzeczne zachowanie, jednak usprawiedliwia je przed sobą nieprawidłowym zachowaniem innych i swoim prawem do okazania w związku z tym niezadowolenia.

Zysk

Jest serdeczna i pomocna, szczególnie względem potrzebujących. Zaangażowania w działania charytatywne. Dba o drobne serdeczności, takie jak wysłanie kartek świątecznych czy życzeń urodzinowych dla znajomych i krewnych. Lubi nawiązywać kontakty towarzyskie, jest gościnna i hojnie dba o swoich gości. Bez trudu dopasowuje się do stosownych norm i oczekiwanych w danych okolicznościach zachowań. Łatwo nawiązuje relacje i dba o ich przyjemny charakter.

Koszt

Ma tendencję do zachowań pasywno-agresywnych w związku z blokowaniem spełnienia swoich oczekiwań. Nie uwzględnia rzeczywistych, indywidualnych potrzeb innych, jest przy tym przekonana o swojej nieomylności. Ma tendencję do problemów z niestrawnością – jest to somatyzacja mająca związek z dławieniem „niepoprawnych” emocji. Występuje u niej większe niż przeciętnie ryzyko zachorowania na nowotwór. W skrajnym natężeniu, gdy emocje są zupełnie stłumione, występują zaburzenia histrioniczne.

Geneza

Driver ten cechuje osoby wychowywane w domach, w których szczere emocje są uważane za kłopotliwe. Dotyczy to szczególnie emocji i odczuć takich jak zazdrość, złość, chęć zemsty. Autentyczne emocje spotykają się z komentarzem „To nie było miłe!”. Rodzice w tych domach często traktują dzieci przedmiotowo – mają być dowodem na to, jak ułożona jest rodzina. Dzieci są uczone czuć i robić to, co rodzice uważają za słuszne. Za to są nagradzane, jako „dobre dzieci”. Bezgraniczna miłość rodziców jest ściśle związana z posłuszeństwem (z Dziecka Przystosowanego), a to jest powiązane z brakiem niezależności i odpowiedzialności dziecka.

Mavis Klein wskazuje także na pojawiającą się u osoby o tym driverze idealizację rodzica płci przeciwnej i nadmierne, symbiotyczne związanie się z nim. Może to utrudniać w przyszłości znalezienie partnera życiowego, który będzie odbierany jako warty kochania całym sercem. Jest to związane z doświadczeniem przez dziecko ze strony rodzica przeciwnej płci uczucia miłości silniejszego niż to, którym rodzic ten darzy swojego partnera, tj. rodzica tej samej płci co dziecko. W efekcie dziecko odczuwa względem rodzica tej samej płci mieszankę winy i urazy. Wina wynika z poczucia nieuprawnionego zwycięstwa nad tym rodzicem w rywalizacji o uczucie rodzica przeciwnej płci. Uraza natomiast bierze się z poczucia, ze rodzic ten nie miał dość siły, aby ułożyć relacje prawidłowo i niejako pokonać dziecko w tej konkurencji. Względem rodzica przeciwnej płci dziecko czuje najczęściej podziw. Może jednak zdać sobie sprawę z tego, że relacja ta jest ograniczająca i może zacząć postrzegać ją negatywnie.

W związku: mężczyzna

Mężczyzna z dominującym driverem Sprawiaj przyjemność jest „słodkim chłopcem mamusi”. Zwykle bierze ślub w młodym wieku i utrzymuje z żoną symbiotyczną relację lub też z urazą unika zaangażowania względem jakiejkolwiek kobiety, aby nie dopuścić do zduszenia siebie, a tak postrzega wejście w relacje intymną. To, jak będzie się zachowywał w związku zależy od tego, czy swoją symbiotyczną relację z matką postrzega jako korzystną czy niekorzystną. Jeśli relację tę postrzega przez pryzmat korzyści to prawdopodobnie jego partnerka będzie kopią matki z jego lat wczesnej dorosłości. Oczekuje, że trafi mu się partnerka, która będzie zachwycona mogąc realizować jego fizyczne i emocjonalne potrzeby. W zamian widzi siebie jako dobrego dostawcę dóbr. Jest to szowinistyczna postawa. Mimo to pod względem seksualnym jest raczej czuły i jest zachwycony jeśli partnerka go uwodzi i matkuje mu. Widzi seks jako sposób partnerów na bycie dla siebie miłymi. Brakuje mu przy tym pasji. Zadowala się trwałą, symbiotyczną więzią z partnerką, która może trwać tak długo, jak długo ona jest zadowolona z tej emocjonalnie bezbarwnej relacji.

Jeśli mężczyzna ten relację z matką postrzega raczej w niekorzystnych kategoriach i ma świadomość żywionej w związku z tym urazy, może żyć w antyskrypcie. Umiejętnie odrzuca wówczas budowanie intymnej więzi z jakąkolwiek kobietą. Może mieć tendencję do przelotnych romansów z kobietami, jednak nie decyduje się na żadne zobowiązania. Może też mieć jednocześnie więcej niż jeden romans, co usprawiedliwia zabezpieczaniem się przed byciem porzuconym. Porzucenia natomiast stale się obawia zakładając, że prędzej czy później każda kobieta uzna go za „niedobrego” i odejdzie. W związku z tym charakterystyczne jest dla niego intensywne zabieganie o kobietę, a następnie przerywanie relacji. Może uwodzić ją, następnego dnia wysłać bukiet kwiatów, aby później nie odezwać się do niej już nigdy. Kobiety natomiast widząc, że nie uzyskają od niego pełnego zaangażowania faktycznie zostawiają go w końcu, co pozwala mu potwierdzić swoje przekonanie.

Niezależnie od wybranej opcji (postrzeganie relacji z matką jako pozytywne lub negatywne) generalnie nie angażuje się w związki pełnym sercem. Ma też tendencję uważać, że krytyka z ust partnerki jest niesprawiedliwa, skoro w swoim mniemaniu zawsze robi wszystko jak należy. Mężczyzna o tym driverze manifestuje zarówno przywiązanie i zależność, jak też ukryte i często zakamuflowane nie branie pod uwagę kobiet w swoim życiu. Okłamuje przy tym zarówno innych, jak i siebie. Nie jest rozwinięty emocjonalnie i cechuje go oportunizm, który jest jego nadrzędną, praktyczną zasadą. Przy umiarkowanym natężeniu drivera jest uosobieniem idei miłego faceta. W ekstremalnym natężeniu jest przymilnym oszustem.

W związku: kobieta

Kobieta z dominującym driverem Sprawiaj przyjemność jest „córeczką tatusia”. Oczekuje, że będzie traktowana jak księżniczka przez mężczyzn w jej życiu. Czuje się uprawniona do wydawania pieniędzy, bez zastanawiania się skąd pochodzą. W zamian widzi siebie jako odpowiednio prezentujący się element wizerunku swojego męża – nienagannie ubrany i zadbany. Zawsze robi i mówi dyplomatycznie poprawne rzeczy, idealnie dba o spotkania towarzyskie. Lubi mieć ładny i przyjemny dom. Wkłada wysiłek w dbanie o niego tak, aby móc ugościć innych zgodnie z przyjętymi normami. Jest dumna z bycia na bieżąco z aktualną modą dotyczącą ubioru, domostwa, manier i postaw. Lubi plotkować ze swoimi przyjaciółkami, ale także angażuje się w działalność charytatywną. Jest typową żoną z przedmieść, przedstawicielką klasy średniej. Seksualnie jest zgodna i czuła. Nie przychodzi jej jednak do głowy, że jej partner mógłby w ogóle pomyśleć o czymś innym, niż ona mu daje. Jeśli partner okaże jakiekolwiek zainteresowanie innej kobiecie jest oburzona i rozdrażniona. Podobnie jak w przypadku mężczyzn posiadających ten driver, niektóre kobiety nie tworzą nigdy trwałej relacji z mężczyznami. Dla tych kobiet żaden mężczyzna nie wydaje się być skłonny i zdolny do dogadzania im tak, jak dotychczas robił to ojciec. Decydują się zatem na przygodne romanse z mężczyznami, którzy wyraźnie o nie zabiegają: obdarowują prezentami, kwiatami, co ma świadczyć o ich „miłości”. Kobieta o umiarkowanym natężeniu drivera Sprawiaj przyjemność to wyobrażenie atrakcyjnej partnerki. Jeśli jednak natężenie drivera jest wysokie bliżej jej do pustej lalki bez prawdziwych uczuć.

W roli rodzica

Rodzice z dominującym driverem Sprawiaj przyjemność są bardzo skoncentrowani na tym, aby dzieci porządnie wyglądały, ładnie się wysławiały i zachowywały się grzecznie. Rodzina ma dobrze wyglądać w oczach krewnych, sąsiadów, przyjaciół i nauczycieli dzieci. Obawiają się bycia nielubianym przez swoje dzieci, stąd pobłażają im i zaspokajają ich potrzeby materialne jak tylko mogą. Uważają, że to właśnie jest miarą ich rodzicielskiej miłości, za co dzieci powinny być należycie wdzięczne. Gdy dorosną, powinny w zamian co raz bardziej odwzajemniać otrzymywane od rodziców prezenty i przysługi. Rodzice o tym driverze zagorzale i wręcz natarczywie podkreślają, że ich rodzina jest bezsprzecznie szczęśliwa. Są głęboko zszokowani i zranieni, gdy w okresie dojrzewania ich dzieci są krnąbrne, niemiłe czy nie zważają na rodziców. Mają wówczas tendencję do wyrzutów w stylu „Po tym wszystkim co dla ciebie zrobiliśmy.”. Możliwe też, że otrzymają od dzieci to, czego oczekują: pełne szacunku uwzględnianie ich zdania połączone z deklaracjami poparcia dla rodziców, jednak bez autentycznych uczuć, których w rzeczywistości pragną. Czują się tym zranieni, ale nie zdają sobie sprawy, że dostają dokładnie to, co sami włożyli w tę relację. Rodzice ci mają tendencję do zastępowania prawdziwych uczuć podarunkami.

Podejście: jak budować relację

Jeśli osoba o tym driverze zrobiła coś dla Ciebie – podziękuj jej grzecznie. W rozmowach pozostań na płytkim poziomie, bez odwoływania się do głębokich kwestii, takich jak emocje czy potrzeby. Zbyt odważne słowa lub ujawnione głębokie uczucia mogą wprawić ją w zakłopotanie, za co obarczy winą Ciebie. Jeśli osoba ta zachowuje się względem Ciebie nieprzyjemnie – wyraź swoją złość wyraźnie, ale w kontrolowany i grzeczny sposób. Jeśli również wybuchniesz i będziesz niemiły osoba ta skoncentruje się na Twoim złym zachowaniu, usprawiedliwiając jednocześnie swoje. Nawet przy konstruktywnym wyrażeniu złości może nadal odmawiać przyjęcia odpowiedzialności i usprawiedliwiać się tym, że została źle zrozumiana. Będzie jednak musiała zmierzyć się z refleksją, że coś w jej zachowaniu wyzwoliło złość. Jeśli skłamie wprost, a Ty masz pewność, że jest świadoma kłamstwa – nie wpadaj w zastawioną pułapkę i nie oskarżaj jej o kłamstwo. Będzie wówczas próbowała się wykręcać. Zamiast słów wybierz znaczące milczenie połączone z patrzeniem wprost w oczy. Będzie to nieme oskarżenie, od którego nie można się już tak łatwo wykręcić przy użyciu śliskich argumentów.

W intymnej relacji konfrontowanie osób z tym driverem wymaga cierpliwości. Przyczyna ich zahamowania tkwi bardzo głęboko. Sprawdzić się może powstrzymanie się przed dawaniem jakichkolwiek znaków rozpoznania (negatywnych i pozytywnych), kiedy osoba o tym driverze mówi banały i oczywistości, zamiast ujawniać swoje głębsze potrzeby. Zmusza ją to do zrobienia czegoś realnego, jako że powierzchowne działania nie przynoszą efektu. Warto jednak obficie używać znaków rozpoznania za każdy, nawet najdrobniejszy, przejaw autentyczności i autonomii. Pokaż im autentycznie, że rani cię brak emocjonalnej odpowiedzi kiedy samemu wnosisz emocje. Dziękuj też, jeśli wyrażą autentyczną agresję, ponieważ jej właśnie najbardziej boją się okazywać. Jeśli uda Ci się nawiązać z osobą o tym driverze autentyczną relację z emocjonalną odpowiedzialnością i dojrzałością, zyskasz także sojusznika cechującego się dużą mądrością i siłą w radzeniu sobie z innymi ludźmi.

Możliwość zmiany

Wyzwaniem, dla osoby z dominującym driverem Sprawiaj przyjemność, jest akceptowanie własnej odpowiedzialności za to, co ją spotyka oraz akceptowanie tego, że będzie czasem sprawiać ból innym. Postawa, którą zwykle przejawia względem ludzi może być zasobem w przypadku powierzchownych i przejściowych kontaktów z innymi, w których nie budujemy głębokich relacji, a raczej dbamy o ich poprawność. Przejawianie jej względem bliskich osób jest jednak w rzeczywistości ich krzywdzeniem, ponieważ obejmuje także odpowiadanie na ich szczere pytania frazesami i oczywistościami. Prawdziwe zaangażowanie wymaga bycia w intymnym kontakcie, a zatem zakłada odpowiadanie zgodnie z emocjami, a nie w oparciu o wyobrażenie nt. bycia grzecznym i poprawnym. Wymaga to elastyczności i realnych relacji, a nie powierzchownego konformizmu. Osoba ta musi zatem nauczyć się odpowiadać jednoznacznie i zgodnie z własnymi potrzebami, a nie swoim przekonaniem o tym, jak powinna odpowiedzieć. Odpowiadanie zwrotami „jak wolisz”, „ja nie mam zdania” nie jest wcale wyrazem uprzejmości, a unikaniem odpowiedzialności.

Warto, aby zobaczyła czy potrafi czasami złamać otrzymane zakazy, takie jak „nie czuj, tego co czujesz – zamiast tego czuj, to co powiem ci, że masz czuć”, „nie zostawiaj mnie”, „nie dorastaj”, „nie wyrażaj złych emocji”, „nie miej wiedzy nt. tego, czego chcesz”. Musi odważyć się być czującą, autonomiczną jednostką.

Podsumowanie informacji o driverze Sprawiaj przyjemność (za Mavis Klein):

Decyzja skryptowa

Nie ważne co robię, inni i tak nie są zadowoleni.” | „Nikt nie daje mi tego, czego chcę.” | „Nikt nie pozwala mi być sobą.

Rakieta uczuciowa wstyd / zakłopotanie
Antyskrypt

intencjonalny brak troski o innych połączony z przeżywaną urazą

Obronny cel drivera

unikanie bycia odrzuconym, a także zduszonym w intymnej relacji

Zasoby

zapewnianie przyjemnej atmosfery; branie pod uwagę życzeń innych; hojność

Koszty

zachowania pasywno-agresywne; brak uwzględniania indywidualności innych; przekonanie o własnej racji; manipulowanie innymi, aby osiągnąć swoje cele

Otrzymane przyzwolenie

elastyczność – umiejętność dopasowania się

Symptomy behawioralne

mówi „my”, zamiast „ja”;  używa określeń odnoszących się do miłej i przyjemnej atmosfery, a także wskazujących na niepewność i dających możliwość wycofania się („tak jakby”, „trochę tak”, „tak przypuszczam”, „nie zrozumiałeś mnie”); ton głosu proszący (aż do żałosnego), usprawiedliwiający, pytający; unika patrzenia wprost na drugą osobę oraz wielokrotnie przytakuje, gdy ktoś mówi; ma tendencję do sprawdzania czy dobrze wygląda

Ekstremalna patologia zaburzenia histrioniczne
Przyczyny
w dzieciństwie

wychowywanie w domach, w których szczere emocje są uważane za kłopotliwe, a dzieci powinny być grzeczne i stanowić wizytówkę rodziny; symbiotyczna relacja z rodzicem przeciwnej płci

Potrzebne nowe przyzwolenie

akceptowanie własnej odpowiedzialności za to, co się jej przytrafia oraz akceptowanie tego, że będzie czasem sprawiać ból innym

Osobiście zastanawiam się czy w niektórych aspektach Mavis Klein nie wyciąga zbyt daleko idących wniosków. Tworzy jednak spójny opis stylu funkcjonowania i jego przyczyn. Osoby zainteresowane pogłębieniem tego tematu odsyłam do jej publikacji.

Jeśli zainteresował Cię ten wpis, zerknij na opis pozostałych driverów:
– Driver: Bądź doskonały – analiza;
– Driver: Bądź silny – analiza;
– Driver: Staraj się – analiza;
Opis drivera Spiesz się zamieszczę niebawem.

Zobacz też jak rozpoznać driver w 15 minut oraz czego możesz dowiedzieć się o modelu strukturalnym w oparciu o driver: Stany Ja a drivery – model strukturalny.

Bibliografia:
Klein, M. (2013). Intimate Relationships: Pain and Joy. Winchester / Washington: Psyche Books

Driver: Staraj się – analiza

Pasjonat ważnych spraw, walczący o swoje zdanie, współczujący potrzebującym. Realizuje wiele projektów jednocześnie, jednak rzadko je kończy i osiąga założone cele. Pod maską agresji w obronie swojego zdania kryje kompleks niższości, do którego się nie przyznaje. Często porównuje się z innymi, w efekcie czego zazdrości im i doświadcza frustracji. Tak najczęściej opisać można osobę z dominującym driverem Staraj się. Co jednak kryje się głębiej?

Mavis Klein, psychoterapeutka i analityk transakcyjny w swoich książkach dokonuje dogłębnej analizy driverów, omawiając je począwszy od przyczyn wczesnodziecięcych, przez cel, przejawy, zasoby i koszty, aż po manifestację w wersji ekstremalnej (patologicznej). Wpis ten w całości poświęcam omówieniu drivera Staraj się w oparciu o jej wnioski.

(więcej…)

Stany Ja a drivery – model strukturalny

Model strukturalny pozwala nam rozpoznać obszary do pracy u klienta. Zidentyfikowanie kontaminacji i ich rodzaju oraz wykluczenia stanów Ja jest istotne dla zrozumienia z jakiego rodzaju trudnościami się mierzy i jak zaplanować interwencję. Aby ułatwić sobie pracę możemy w tym celu przyjrzeć się driverowi (sterownikowi) klienta. W oparciu o obserwację zachowań charakterystycznych dla drivera (sterownika) można trafnie wywnioskować jaką adaptację osobowości ma dana osoba. Tę z kolei można opisać używając koncepcji stanów Ja oraz ich kontaminacji i wyłączenia, co pozwala przedstawić model strukturalny dla każdej adaptacji. Upraszczając: na podstawie drivera można założyć jak wygląda model strukturalny danej osoby. Artykuł przedstawia zestawienie typowego dla danej adaptacji drivera (sterownika) i modelu strukturalnego.

Koncepcja adaptacji osobowości została wprowadzona do Analizy Transakcyjnej przez Paula Ware’a (psychiatrę) i Taibiego Kahlera (psychologa klinicznego, twórcę koncepcji driverów / sterowników). Sam koncept adaptacji osobowości jest materiałem na osobny, obszerny artykuł. Na potrzeby dzisiejszego artykułu pozwolę sobie jednak na pewne uproszczenie zestawiając driver (sterownik) z modelem strukturalnym, z pominięciem opisu poszczególnych adaptacji, o których z pewnością napiszę więcej w przyszłości.

Każdy driver (sterownik) wiąże się z kontaminacją, stąd krótkie przypomnienie terminu. Kontaminacja to przejęcie („skażenie”) części stanu Ja-Dorosły przez Ja-Rodzic (kontaminacja rodzicielska) lub stan Ja-Dziecko (kontaminacja dziecięca). Na modelu strukturalnym zaznacza się ją przez zachodzenie okręgów na siebie. Osoba z kontaminacją jest przekonana, że myśli ze stanu Ja-Dorosły, a nie zauważa, że w rzeczywistości posługuje się przekonaniami rodzicielskimi lub dziecięcymi wierzeniami i fantazjami bazującymi na emocjach. Przykład:
– kontaminacja rodzicielska: „Ludziom nie można ufać.”, „Jeśli ci się nie uda – próbuj do skutku.”;
– kontaminacja dziecięca: „Nigdy nikomu nie zaufam.”, „Ludzie mnie nie lubią.”.
W przypadku kontaminacji podwójnej przekonanie rodzicielskie jest wspierane przez dziecięcą  fantazję, np. ww. „Ludziom nie można ufać” z „Nigdy nikomu nie zaufam”. Przykłady zaczerpnięte z „AT dzisiaj”.

Driver (sterownik): Bądź silny

Charakterystyczny dla adaptacji schizoidalnej* (Kreatywny marzyciel**; Dreamer***).

Występuje podwójna kontaminacja, jako że osoby te mają tendencję do bycia krytycznymi względem siebie ze stanu Ja-Rodzic i przygnębionymi w związku z tym ze stanu Ja-Dziecko. W efekcie ze stanu Ja-Dziecko wycofują się, aby uciec od przykrych odczuć. Im bardziej się wycofują, tym bardziej są względem siebie krytyczne, a im bardziej są krytyczne, tym bardziej się wycofują. Finalnie czują się źle i tkwią w tym poczuciu. Dzieci o tej adaptacji uznały, że nie mogą mieć potrzeb, aby nie dokładać już i tak przeciążonym rodzicom z nadzieją, że jeśli będą wystarczająco silne rodzice to docenią i zatroszczą się o nie. Rozwiązaniem było dla nich wycofanie (zamknięcie się w sobie) oraz fantazjowanie o zaspokojeniu swoich potrzeb zamiast realizowania ich w rzeczywistości.

struktura-badz-silny

Nierozwiązane zadanie rozwojowe: zaufanie i bezpieczne przywiązanie.

Charakterystyczne są zakazy: niech ci się nie uda, nie przynależ, nie bądź zdrowy (na umyśle), nie czuj (radości, seksualności, złości), nie odczuwaj radości, nie dorastaj, nie myśl.

Driver (sterownik): Bądź doskonały

Charakterystyczny dla adaptacji obsesyjno-kompulsywnej* (Odpowiedzialny pracoholik**; Thinker***).

Występuje kontaminacja rodzicielska. Dorosły jest napędzany przez rodzicielskie „powinieneś / nie powinieneś”. Osoba ta ma tendencję do przestrzegania rodzicielskich żądań odnośnie powinności ciężkiej pracy i właściwego zachowania bardziej niż zastanawiania się nad tym, na ile te oczekiwania i normy są adekwatne do aktualnej sytuacji. Dzieci o tej adaptacji były nadmiernie dostosowane do rodziców, dorosły za szybko i straciły wiele ze swojego dzieciństwa. Osoby te ignorują zatem płynące ze stanu Ja-Dziecko uczucia i potrzeby.

struktura-badz-doskonaly

Nierozwiązane zadanie rozwojowe: testowanie ograniczeń (limitów) i uczenie się jak balansować pomiędzy oczekiwaniami rodziców a własnymi pragnieniami.

Charakterystyczne są występujące zakazy: nie bądź dzieckiem, nie czuj, nie bądź blisko, nie czuj się ważny, nie odczuwaj radości.

Driver (sterownik): Sprawiaj przyjemność

Charakterystyczny dla adaptacji histrionicznej* (Entuzjastyczny przesadzający**; Feeler***).

Występuje kontaminacja dziecięca. W stresujących sytuacjach osoba ta powraca do dziecięcej strategii oceniania rzeczywistości wyłącznie w odniesieniu do jej uczuć. Dorosły jest używany niejako w służbie Dziecka – do znalezienia dowodów na to, że to co czuje jest prawdziwe. W dzieciństwie myślenie tych osób było dyskredytowane. Kiedy myślały słyszały komunikaty w stylu: „nie zaprzątaj tym swojej ślicznej główki”. W rezultacie są one często niepewne efektów swojego toku rozumowania i używają określeń w stylu „Zgaduję, że… / Domyślam się, że…”.

struktura-sprawiaj-przyjemnosc

Nierozwiązane zadanie rozwojowe: oddzielenie uczuć od faktów.

Charakterystyczne są zakazy: nie dorastaj, nie myśl, nie bądź ważny, nie bądź sobą.

Driver (sterownik): Staraj się

Charakterystyczny dla adaptacji bierno-agresywnej* (Żartobliwy opozycjonista**; Funster***).

Występuje podwójna kontaminacja. Osoby te są krytyczne względem siebie ze stanu Ja-Rodzic, a następnie walczą z tym ze stanu Ja-Dziecko. Walka, która odbywała się na linii dziecko – rodzice, przenosi się do wewnątrz i konfliktuje stan Ja-Rodzic ze stanem Ja-Dziecko. Symbolizują to strzałki pomiędzy tymi stanami. Jest to nierozwiązany dylemat: im bardziej Ja-Rodzic krytykuje, tym bardziej Ja-Dziecko się broni, a im bardziej Ja-Dziecko się broni, tym bardziej Ja-Rodzic krytykuje. W dzieciństwie osoba ta miała z dużym prawdopodobieństwem nadmiernie kontrolujących rodziców, którzy oczekiwali, że zrobi wszystko zgodnie z ich oczekiwaniami i blokowali w ten sposób rozwój jego autonomii.

struktura-staraj-sie

Nierozwiązane zadanie rozwojowe: autonomia.

Charakterystyczne są zakazy: nie dorastaj, nie czuj, niech ci się nie uda, nie bądź blisko, nie odczuwaj radości.

Połączenie drivera Bądź doskonały i Bądź silny

Charakterystyczne dla adaptacji paranoidalnej* (Błyskotliwy sceptyk**; Believer***).

Występuje kontaminacja rodzicielska i wykluczony jest stan Ja-Dziecko. Ze stanu Ja-Rodzic osoba ta jest nieugięta w swoich oczekiwaniach odnośnie właściwego zachowania. Próbuje zrobić wszystko tak, aby nikt nie miał żadnych zastrzeżeń. Uczucia i zachowania związane ze stanem Ja-Dziecko, które są spontaniczne i nieprzewidywalne, są w związku z tym wyłączone. Spontaniczność i zabawę uważa za zbyt ryzykowne, aby się w nie angażować.

Joines i Stewart zestawiają tę adaptację z połączeniem driverów Bądź doskonały i Bądź silny, które są współwystępujące u danej osoby. Kahler określa jednak tę adaptację jako związaną z driverem Bądź doskonały (projektowany), charakteryzującym się postawą „Ja jestem OK – Ty jesteś OK, jeśli jesteś doskonały”.

struktura-paranoid

Nierozwiązane zadanie rozwojowe: zaufanie i bezpieczne przywiązanie.

Charakterystyczne są zakazy: nie bądź dzieckiem, nie bądź blisko, nie ufaj, nie czuj, nie odczuwaj radości, nie przynależ.

Połączenie drivera Bądź silny i Sprawiaj przyjemność

Charakterystyczne dla adaptacji antyspołecznej* (Czarujący manipulator**; Doer***).

Występuje kontaminacja dziecięca i wykluczenie stanu Ja-Rodzic. Osoby te myślą z intuicyjnego i kreatywnego stanu Dorosły w Dziecku (Mały Profesor), bardziej niż z faktycznego Dorosłego. Używają swojego myślenia do przechytrzenia innych i wygłupienia ich, bardziej niż do rozwiązywania długofalowych problemów. Rodzicielskie zasady i wartości stoją nierzadko na drodze ich oczekiwaniom, stąd stan Ja-Rodzic jest wykluczony. Dzieci te widzą informację od rodziców jako próbę manipulacji z ich strony. Doświadczając porzucenia ze względu na fizyczną lub emocjonalną nieobecność rodziców, decydują się wygrać rywalizację i „pokazać” rodzicom. Uczą się myśleć i działać jakby im nie zależało i uwodzić innych przez dawanie im tego, czego chcą.

Joines i Stewart zestawiają tę adaptację z połączeniem driverów Bądź silny i Sprawiaj przyjemność, między którymi przeskakuje osoba je posiadająca. Kahler określa jednak tę adaptację jako związaną z driverem Bądź silny (projektowany), charakteryzującym się postawą „Ja jestem OK – Ty jesteś OK, jeśli jesteś silny”.

struktura-antisocial

Nierozwiązane zadanie rozwojowe: zaufanie i bezpieczne przywiązanie.

Charakterystyczne są zakazy: nie bądź blisko, nie czuj (smutku, strachu), niech ci się nie uda, nie myśl (w kategoriach rozwiązywania problemów – myśl jak  przechytrzyć i wygłupić innych).

……………………………………………………………

Powyższe podsumowanie jest skrótem założeń przedstawionych w książce „Personality Adaptations” autorstwa Joinesa i Stewarta (2002). Osoby zainteresowane pogłębieniem tematu odsyłam do tej publikacji oraz do „The Process Therapy Model” Kahlera (2008), którego prace stanowiły podstawę do wniosków wyciąganych przez Joines’a i Stewarta.

Jeśli interesuje Cię jak w związku z tym rozpoznać driver (sterownik) u drugiej osoby zerknij na artykuł: Jak rozpoznać driver w 15 minut?

Jeśli masz ochotę zagłębić się nieco w temat driverów – zerknij na ich szczegółowe opisy:
– Driver: Bądź silny – analiza;
– Driver: Bądź doskonały – analiza;
– Driver: Staraj się – analiza;
– Driver: Sprawiaj przyjemność – analiza.
Opis drivera Spiesz się zamieszczę niebawem.

* Nazwy adaptacji odnoszące się do zaburzeń psychicznych wprowadził Paul Ware (psychiatra), podkreślając jednak, że nie chodzi o sugerowanie zaburzenia w rozumieniu klinicznym, a o zespół typowych cech, które w skrajnym (patologicznym) natężeniu mogą przejawiać się tego rodzaju zaburzeniem. U osób zdrowych występują w znacznie mniejszym natężeniu, przez co wskazują na charakterystyczne zachowania przy jednoczesnym pełnym zdrowiu w klinicznym rozumieniu.

** Nazwy wprowadzone zostały przez Vanna Joinesa (psychologa klinicznego), aby odejść od terminologii klinicznej i podkreślić zarówno negatywne, jak i pozytywne cechy łączące się z każdą adaptacją.

*** Nazwy wprowadzone przez Taibiego Kahlera (psychologa klinicznego) i stosowane w opracowanym przez niego Process Therapy Model (PTM) i Process Communication Model (PCM).

Bibliografia:
Joines, V.; Stewart, I. (2002). Personality Adaptations. Kegworth and North Carolina: Lifespace Publishing and Chapel Hill
Kahler, T. (2008). The Process Therapy Model. Little Rock: Taibi Kahler Associates, Inc.