Skala pozycji życiowej to narzędzie, które pozwala sprawdzić w jakiej pozycji życiowej jesteśmy. Samo narzędzie wymaga jeszcze dopracowania, jednak stanowi ciekawy punkt wyjścia do autorefleksji lub pracy nad rozwijaniem pozycji „ja jestem OK – ty jesteś OK”. Skalę znajdziecie na końcu wpisu – zamieszczoną w treści, a także do pobrania jako pdf.

Ja jestem OK – Ty jesteś OK, czyli o pozycjach życiowych

Pozycja życiowa to psychologiczna postawa względem siebie i innych, którą kształtujemy już w dzieciństwie. Wywodzi się z podstawowych przekonań rozwijanych we wczesnych latach naszego życia (a zdaniem niektórych analityków transakcyjnych – w pierwszych miesiącach życia) i używana jest do uzasadnienia naszych decyzji i zachowań. Można zaobserwować pozycję życiową analizując nasze generalne stwierdzenia odnośnie siebie (np. Jestem sympatyczny/a, Jestem głupi/a, Jestem najlepszy/a, itp.) oraz innych (np. Ludzie są generalnie w porządku, Ludziom nie można ufać, Ten świat jest brutalny – każdy walczy o swoje, itp.). Sprowadzają się one do decyzji: „ja jestem OK” lub „ja nie jestem OK” oraz „ty jesteś OK” lub „ty nie jesteś OK”. Decydujemy zatem jak postrzegamy siebie oraz innych: OK czy nie OK. Pozwala to na uzyskanie czterech możliwych kombinacji:

Ja jestem OK – Ty jesteś OK: pozycja ta nazywana skrótowo „OK-OK” jest uważana za zdrową pozycję życiową, która pozwala uznawać zasoby swoje i innych oraz utrzymywać generalnie pozytywne spojrzenie na świat. Jest powiązana z pojęciem asertywności, dotyczy uznawania praw zarówno swoich, jak i innych ludzi do wyrażania siebie i działania zgodnie ze swoimi potrzebami, we wzajemnym szacunku, bez uległości i agresji względem innych. Charakteryzuje się gotowością do współdziałania z innymi.

Ja nie jestem OK – Ty jesteś OK: pozycja depresyjna, w której nie uznajemy swoich zasobów i zdolności do adekwatnego działania i zaspokojenia swoich potrzeb, podczas gdy innych postrzegamy jako posiadających zasoby i zdolność do działania. Osoba z tą pozycją czuje się gorsza od innych i na nieświadomym poziomie dokonuje wyborów, które prowadzą do przykrych odczuć potwierdzających swoją domniemaną niską wartość. Może się to przejawiać brakiem wiary we własne możliwości i zdolności oraz przekonaniem, że to inni wiedzą lepiej, co należy zrobić w danej sytuacji.

Ja jestem OK – Ty nie jesteś OK: pozycja paranoidalna, w której nie uznajemy zasobów i zdolności do adekwatnego działania u innych, podczas gdy widzimy takie możliwości u siebie. Osoba z tą pozycją czuje się lepsza od innych i stara się, aby tak było w różnych sytuacjach. Przyjmuje pozycję obronną i może być postrzegana jako agresywna, niewrażliwa, apodyktyczna. Pozycja ta może też przyjąć subtelniejszą formę – ratownictwa. Osoba „niosąca pomoc” działa zakładając, że wie lepiej jak komuś pomóc, a zatem przypisuje sobie zdolność do adekwatnego myślenia i działania („ja jestem OK”), odbierając ją innym („ty nie jesteś OK”). Pozycja ta często służy przykryciu leżącej znacznie głębiej pozycji „Ja nie jestem OK – Ty jesteś OK”, stanowiąc niejako obronę przed przyznaniem się przed sobą do postrzegania siebie jako „nie OK”.

Ja nie jestem OK – Ty nie jesteś OK: impas, pozycja w której nie dostrzegamy zasobów ani możliwości adekwatnego działania ani w sobie, ani w innych. Osoba z tą pozycją jest przekonana, że świat i ludzie są do niczego, podobnie zresztą jak ona sama. Charakteryzuje ją bezradność.

Nasz skrypt (nieuświadomiony scenariusz na życie) zbudowany jest w oparciu o naszą pozycję życiową, a zatem jedna z nich jest dla nas najbardziej charakterystyczna. Z tego względu Fredrick Boholst analizując kwestię pozycji życiowych stworzył w ramach swojej pracy doktorskiej skalę pozycji życiowej, którą opisał i opublikował na łamach Transactional Analysis Journal, czołowego biuletynu naukowego dotyczącego Analizy Transakcyjnej. Założeniem autora było stworzenie narzędzia, które pozwoli oszacować, która z powyższych czterech pozycji życiowych jest nam najbliższa. Autor wyraził zgodę na bezpłatne używanie skali zaznaczając jednak, że zachęca użytkowników do dalszych badań i ustanowienia norm adekwatnych dla danej kultury i otoczenia.

Skala może stanowić ciekawy materiał do dalszej autorefleksji, jednak nie jest narzędziem, w którego wynik powinniśmy bezgranicznie wierzyć. Po pierwsze, ponieważ normy wymagają dalszych badań. Po drugie, ponieważ nasza pozycja życiowa zmienia się, niejednokrotnie nawet z minuty na minutę w trakcie jednego dnia. Warto jednak zastanowić się w jakiej pozycji życiowej jesteśmy najczęściej i w tym właśnie może nam pomóc prezentowana skala. Od strony praktycznej ważniejsze jest dla mnie jednak zrozumienie kiedy tracimy pozycję OK-OK i jak to się dzieje. Będzie o tym kolejny wpis 🙂

Jeśli masz ochotę poczytać nieco więcej o pozycjach życiowych zapraszam także do zerknięcia na mój artykuł na opsychologii.pl: „Jaka jest Twoja pozycja życiowa?” (a także do zerkania na inne wpisy na tym świetnym portalu!).

To tyle tytułem wstępu. Skalę prezentuję poniżej. Można ją także pobrać w wersji pdf: SKALA POZYCJI ŻYCIOWEJ (pdf).

Uwaga: Jeśli czytasz wpis na komórce to poniższe tabele będą dla Ciebie nieczytelne – pobierz plik pdf żeby zobaczyć skalę.

SKALA POZYCJI ŻYCIOWEJ

W każdej z tabel zaznacz przy każdym stwierdzeniu jak często możesz je do siebie odnieść. Następnie zlicz ilość powtórzeń w każdej kolumnie i pomnóż wynik przez wskazaną cyfrę. Zlicz sumę z tabeli.

 

CZĘŚĆ I ZAWSZE CZĘSTO PÓŁ NA PÓŁ CZASAMI NIGDY
Lubię siebie.
Jestem dumny/a z tego, kim jestem.
Czuję się pewny/a siebie.
Jestem świadomy/a swoich zalet.
Wierzę, że generalnie jestem dobry/a.
Zsumuj zaznaczone odpowiedzi i przelicz:

__ x 5

= ____

__ x 4

= ____

__ x 3

= ____

__ x 2

= ____

__ x 1

= ____

SUMA

 

CZĘŚĆ II ZAWSZE CZĘSTO PÓŁ NA PÓŁ CZASAMI NIGDY
Nie czuję się dobrze ze sobą.
Czuję się bezradny/a.
Wolałbym/wolałabym się nie urodzić.
Czuję, że nie zrealizuję moich marzeń.
Myślę, że inni mnie nie lubią.
Zsumuj zaznaczone odpowiedzi i przelicz: __ x 1

= ____

__ x 2

= ____

__ x 3

= ____

__ x 4

= ____

__ x 5

= ____

SUMA

 

CZĘŚĆ III ZAWSZE CZĘSTO PÓŁ NA PÓŁ CZASAMI NIGDY
Łatwo doceniam innych.
Inni są generalnie dobrzy.
Większości ludzi można zaufać.
Ludzie potrafią wykonać dobrą robotę.
Cieszę się, gdy mam spotkać innych ludzi.
Zsumuj zaznaczone odpowiedzi i przelicz:

__ x 5

= ____

__ x 4

= ____

__ x 3

= ____

__ x 2

= ____

__ x 1

= ____

SUMA 

 

CZĘŚĆ IV ZAWSZE CZĘSTO PÓŁ NA PÓŁ CZASAMI NIGDY
Chciałbym/Chciałabym żeby niektórzy ludzie byli martwi.
Inni ludzie mnie irytują.
Nie ufam ludziom.
Jestem podejrzliwy/a co do ludzkich intencji.
Jestem niecierpliwy/a względem pomyłek innych ludzi.
Zsumuj zaznaczone odpowiedzi i przelicz: __ x 1

= ____

__ x 2

= ____

__ x 3

= ____

__ x 4

= ____

__ x 5

= ____

SUMA

 

Nanieś sumy z poszczególnych tabel na poniższe zestawienie:

POZYCJA WYNIK
Skala JA: Zsumuj wyniki z części I i II
Skala TY: Zsumuj wyniki z części III i IV

 

Wynik dla skali JA:

Poniżej 38 – pozycja „ja nie jestem OK”

Powyżej 38 – pozycja „ja jestem OK”

Wynik dla skali TY:

Poniżej 36 – pozycja „ty nie jesteś OK”

Powyżej 36 – pozycja „ty jesteś OK”

I jak Wasz wynik? Potwierdza się z Waszą wiedzą o sobie? Mój tak.

Bibliografia:
Boholst, F. (2002). A Life Position Scale. Transactional Analysis Journal, Vol 32 (1), Jan 2002, 28-32.
Stewart, I.; Joines, V. (2016). Analiza Transakcyjna dzisiaj. Poznań: Dom Wydawniczy REBIS.

Komentarze (3)

  1. Artur Mydlarz

    Bardzo dobra strona i świetne artykuły. Żałuję, że dopiero teraz tutaj trafiłem.

Leave a Reply to Agnieszka Woś-SzymanowskaCancel reply

Twój adres email nie będzie opublikowany Wymagane pola są oznaczone *